ماده 15 دستورالعمل تأسیس، مدیریت و نظارت برمراکز مجاز

دستورالعمل تأسیس، مدیریت و نظارت برمراکز مجاز
دولتی، غیر دولتی، خصوصی و یا سازمان هاي مردم نهاد
درمان و کاهش آسیب معتادان
موضوع ماده 15 قانون اصلاحیه قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376
89 مجمع تشخیص مصلحت نظام) /5/ (مصوب 9
1391/4/26

فصل اول
مقدمه:
در اجراي تبصره یک ذیل ماده 3 آیین نامه اجرایی موضوع ماده 15 اصلاحیه قانون اصلاح قانون مبارزه با
موادمخدر دستورالعمل تأسیس، مدیریت و نظارت بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب در 44 صفحه شامل
مقدمه، 3 فصل، 107 ماده، 81 تبصره تدوین و در سی و سومین و سی و چهارمین جلسه کمیته درمان و
حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر نهایی گردیده است.
تعاریف:
-1 مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب:
به منظور ارایه خدمات درمان و نیز کاهش آسیب افرادي که به نحوي دچار اعتیاد به مواد مخدر و یا روان گردان
گردیده اند مراکز زیر به عنوان مرکز مجاز درمان و کاهش آسیب می باشند.
1 – مرکز درمان سرپائی وابستگی به مواد: به مرکزي اطلاق می گردد که امکانات ارائه خدمات درمان -1
دارویی و غیردارویی براي مصرف کننده گان مواد مخدر و یا روان گردان را داشته باشد.
1 – مرکز یا بخش درمان بستري وابستگی به مواد: به مکانی اطلاق می شود که امکانات ارائه خدمات -2
درمان سم زدایی ( بازگیري) و خدمات پیشگیري از عود و درمانهاي غیردارویی را به صورت بستري براي مصرف
کنند گان مواد مخدر و یا روان گردان داشته باشد.
1-3 – مرکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد: به مرکزي اطلاق می شود که بصورت اقامتی
داوطلبانه و میان مدت (یک تا سه ماه) فعالیت می کند. رویکرد اصلی در این مرکز، سم زدایی (بازگیري) به همراهدرمان هاي دارویی و غیردارویی ترجیحاً با مشارکت گروه هاي همتا و خودیار براي مصرف کنندگان مواد مخدر و یاروان گردان است .
1-4 – مرکز اقامتی خودیاري گروه هاي همتا: به مرکزي اطلاق می گردد که مددجویان بصورت داوطلبانه
براي مدت یک تا سه ماه در آن اقامت کرده و خدمات حمایتی دریافت می کنند. رویکرد اصلی این مرکز بر
مشارکت گروههاي همتا و خودیار (معتادان بهبود یافته) به منظور پیشگیري از عود در افرادي است که مراحل
سم زدایی (بازگیري) را گذرانده اند.
مرکزي شبانه روزي (دوره هاي سه تا شش ماهه) :(TC) 1-5 – مرکز اقامتی بلندمدت اجتماع درمان مدار
براي ادامه درمان و بازتوانی افراد وابسته به موادمخدر و یا روان گردان است. رویکرد مرکز بر تغییر رفتاري و
شناختی شامل: برنامه هاي خدمات روان شناختی، مشاوره، آموزش خانواده، تشکیل گروه هاي خودیار، خدمات
مددکاري اجتماعی و پیگیري پس از ترخیص است.
-1-6 مرکز یا واحد درمان وابستگی به مواد مخدر با داروهاي آگونیست: مرکزي مستقل و یا واحدي از
مراکز موضوع این ماده است که در آن بر اساس پروتکل هاي ابلاغی، درمانگر در اجراي ماده 41 قانون اصلاحیه
قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376 مجاز به استفاده از داروهاي آگونیست مواد مخدر( افیونی) براي درمان
وابستگی به مواد مخدرمی باشد.
1 – مرکز مشاوره بیماري هاي رفتاري: مرکزي است که زیر نظر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی، -7
خدمات درمانی و بهداشتی، خدمات مشاوره، آموزش، مراقبت و درمان بیماریهاي آمیزشی، ایدز و سایر بیماریهايمعتادان ،(HIV+) قابل انتقال را به افراد داوطلب و مبتلا به بیماریهاي آمیزشی یا مبتلا به ویروس نقص ایمنی تزریقی، معتادان بی خانمان و خانواده هاي آنان ارائه می کند.
1-8 – مرکز کاهش آسیب: مرکزي، در مورد معتادانی که قادر و حاضر به ترك دائم نیستند و به دلیل رفتارهاي
پرخطري که از خود بروز می دهند به منظور کنترل و کاهش آسیب هاي آنان به جامعه و سایر افراد و در راستاي
ترغیب آنها براي درمان تأسیس و اداره می گردد.
2 – کاهش آسیب: مجموعه سیاستها یا برنامههایی است که در جهت کاهش عوارض بهداشتی، و عواقب
منفی اجتماعی و اقتصادي ناشی از مصرف و وابستگی به موادمخدر و روانگردان اعمال میگردد.
-3 خدمات کاهش آسیبعبارتند از:
1 -برقراري ارتباط درمانی با مصرفکنندگان مواد مخدر و روانگردانها
2 – آموزش، اطّلاعرسانی و مشاوره با افراد داراي رفتار پرخطر
3 -آموزش، اطّلاعرسانی و آگاهسازي آحادجامعه وکارکنان مشاغل مرتبط باافراد مصرفکنندة موادمخدر و روانگردانها
وسایرعفونت هاي منتقله از طریق تزریق و رفتار جنسی HIV 4 -مشاوره و نمونهگیري جهت انجام آزمایش
محافظت نشده تحت ضوابط بهداشتی و ارجاع به مراکز بالاتر
5 – در دسترس قرار دادن سرنگ، سرسوزن و وسایل تزریق استریل
6 -توزیع مواد ضدعفونیکننده و ارائه خدمات بهداشتی اولیه شامل پانسمان و …
7 – ارائه آموزشهاي مربوط به رفتار جنسی سالم، تشویق به استفاده از کاندوم، توزیع کاندوم
8 -افزایش دسترسی به مصرفکنندگان سختدسترس با تشکیل تیم هاي سیاري
9 -تشکیل گروههاي همیار براي آموزش و اجراي برنامههاي کاهش آسیب
-10 ارائه خدمات اولیه حمایتی شامل: تغذیه، پوشاك و استحمام
-11 ارجاع به مراکز مجاز درمان اعتیاد در مواردي که تمایل به درمان وجود دارد.
-12 ارجاع به مراکز بهداشتی درمانی و بیمارستان ها در مواردي که نیاز به مداخلات پزشکی وجود دارد.
-4 برنامه سرنگ و سوزن: برنام هاي است که به تحویل سرنگ و سوزن، جمعآوري سوزن و سرنگهاي
مستعمل و ارائه مشاوره و آموزش به افراد سوءمصرفکننده تزریقی در خصوص تزریق ایمن میپردازد. این برنامه
همچنین به ارزیابی افراد از نظر ابتلا به بیماريهاي منتقلشونده از راه خون اختصاص دارد.
-5 مرکزدولتی و مجاز درمان و کاهش آسیب براي نگهداري معتادان موضوع ماده 16 : منظور
مراکز دولتی و مجاز درمان و کاهش آسیبی است که در اجراي ماده 16 قانون مبارزه با مواد مخدر، معتادان متجاهربه اعتیاد با دستور مقام قضایی در آن نگهداري و درمان می شوند. آئین نامه مربوطه توسط دبیرخانه ستاد مبارزه باموادمخدر (اداره کل درمان و حمایت هاي اجتماعی) با همکاري دستگاههاي اجرایی ذیربط تدوین و به تصویب ستادمبارزه با مواد مخدر میرسد.
6 – موافقت اصولی/مجوز تأسیس: مجوزي است که به افراد حقیقی و یا حقوقی واجد صلاحیت حسب
آئین نامه ودستورالعمل هاي مربوطه به منظور تأسیس مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب داده می شود.
-7 مجوز بهره برداري: مجوزي است که براي شروع فعالیت هر مرکز مجاز درمان و کاهش آسیب صادر
می گردد.
-8 پروتکل ابلاغی: پروتکل هاي درمانی شامل نحوه اقدام در هر مرکز درخصوص نحوه درمان و داروهاي
مورد استفاده و نحوه تجویز می باشد که با تصویب و ابلاغ وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورد اجرا قرار
می گیرد.
-9 راهنماي درمانی: مجموعه هاي الزام آور درمانی اعم از دارویی و غیر دارویی می باشد که بمنظور
بهینه سازي منابع و مداخلات درست درمانی توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با همکاري اداره کل
درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با مواد مخدر و با مشارکت دستگاههاي ذي ربط تهیه و از طریق رییس
کمیته درمان ستاد ابلاغ می گردد.
-10 راهنماي حمایت هاي اجتماعی: راهنماي مداخلات مددکاري اجتماعی و حمایتی می باشد که توسط
سازمان بهزیستی و با همکاري اداره کل درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر و مشارکت
دستگاههاي ذي ربط تهیه و از طریق رییس کمیته درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر ابلاغ
میگردد.
11 – دوره هاي آموزشی: دوره هاي آموزشی نظري و عملی است که براي کادر درمانی و خدماتی بر اساس
دستورالعمل مربوطه درنظر گرفته شده است و گذراندن دوره هاي مذکور براي فعالیت در حوزه درمان اعتیاد
الزامی است.
-12 روانشناس حائز شرایط: شامل روانشناسان بالینی، مشاوره و سایر روانشناسانی است که بر اساس
ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با طی دورههاي لازم مجاز به انجام مداخلات روانشناختی در حوزهاعتیاد میباشند.
: 13 –آئین نامه تکالیف بعد از خروج موضوع تبصره یک ماده 16
تکلیف یا تکالیفی که با دستور مقام قضایی وفق آیین نامه موضوع تبصره ( 1) ماده ( 16 ) قانون نسبت
به فردي که پس از طی مدت مقرر مرکز را ترك م ینماید، تعیین میشود.
-14 ضوابط ساختمانی و تجهیزاتی: استانداردهاي فضاي فیزیکی و تجهیزاتی کهحسب مورد براي هر مرکز درمانی در دستورالعمل مربوطه ذکر می گردد.
15 – سامانه ملی اطلاعات مبارزه با مواد مخدردر حوزه درمان و کاهش آسیب : سامانه اي است
که براي ثبت مراکز و خدمات درمانی بصورت الکترونیک براساس ضوابط و دستورالعمل ابلاغی ایجاد می گردد.
مسوول راه اندازي سامانه در استان دانشگاههاي علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی بوده و بر اساس
ضوابط سامانه کشوري که با مشارکت اداره کل درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر و معاونتدرمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طراحی و راه اندازي می شود. تعیین سطح دسترسی افراد به
اطلاعات سامانه بر اساس دستورالعملی است که دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدر تهیه و ابلاغ خواهد کرد.
-16 وابستگی به مواد: نشانگانی است که با الگوي رفتاري خاص مشخص م یشود و در این الگو مصرف یک
ماده روان گردان یا گروهی از مواد، از سایر رفتارهایی که قبلاً براي فرد ارزشمند بوده به مراتب اولویت بیشتري پیدامیکند و شخص علیرغم بروز مشکلات مرتبط با مصرف مواد، به مصرف ادامه م یدهد.
-17 درمان: به مجموعه مداخلات دارویی و غیردارویی گفته می شود که مبتنی بر شواهد علمی است و منجر به
بهبود عملکرد فردي و بازگشت فرد به اجتماع با هدف نهایی دستیابی به زندگی بدون مصرف مواد میگردد.
18 – درمان قانونی: مجموعه مداخلات درمانی است که با استفاده از الزامات قانونی در چارچوب قوانین
اعمال تا منجر به تغییر رفتار اعتیادي در فرد شود .
19 – بازتوانی وابستگی به مواد: مجموعه خدمات مرتبط با پیشگیري از عود، بهبود آسیبها و ارتقاء عملکرد
وابستگان به مواد (معتادان) از قبیل: خدمات آموزشی، مشاورهاي، روان درمانی، درمان بیماریهاي همراه و حمایتهاي
اجتماعی می باشد.
20 – داروهاي آگونیست: شامل داروهاي مخدري است که بر اساس لیست سالانه دارویی مورد تأیید وزارت
بهداشت، درمان و آموزش پزشکی براي استفاده درمانی در درمان وابستگی به موادمخدر مجاز شناخته شده است.
داروهایی که داروخانه ها مجاز هستند بدون نسخه پزشک به افراد تحویل دهند. : (OTC) -21 داروهاي
فهرست آن مطابق سیستم فارماکوپه دارویی کشور مشخص می شود.
22 – مشمولین ماده قانونی این دستورالعمل: کلیه افرادي که دچار سوءمصرف و وابستگی به موادمخدر
و روانگردان هستند.
23 – معتاد تزریقی: فرد وابسته به مصرف مواد که از روش تزریق زیر پوستی یا عضلانی و یا وریدي مواد را
استعمال می نماید.
24 – معتاد بی خانمان: معتادي است که شخصاً شغل خاصی ندارد و فاقد مسکن و سرپناه می باشد و اقدام
به درمان ننموده است و خانواده و ولی قانونی او قادر و یا مایل به نگهداري و درمان او نیستند.
-25 فرد بهبود یافته: فرد معتادي است که پس از طی مراحل درمان در یکسال گذشته هیچگونه مصرف و یا
سوءمصرف موادمخدر و یا روانگردان نداشته است.
26 – معتادان پرخطر سختدسترس: معتادانی که به مراکز بهداشتی و درمانی دسترسی ندارند یا به آنها
مراجعه نمیکنند و داراي رفتارهاي پرخطر اعتیادي می باشند.
-27 کمیته نظارت کشوري بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب: کمیته اي متشکل از– سه نفر
نماینده از وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی( معاون درمان، معاون بهداشت وسازمان غذا و دارو) ، سه نفر نماینده ازوزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ( سازمان بهزیستی، امور بیمه اي و امور آسیب هاي اجتماعی) ، یک نفر از سازمان نظامپزشکی و دو نفر نماینده از دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر شامل مدیرکل درمان و حمایت هاي اجتماعی(دبیر) ودفتر توسعه مشارکت هاي مردمی و سازمانهاي مردم نهاد می باشد.
-28 کمیته نظارت استانی بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب: کمیته اي است که حسب
دستورالعمل کمیته نظارت کشوري متشکل از نمایندگان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی، نمایندهاداره کل بهزیستی، نماینده نظام پزشکی استان و کارشناس درمان و حمایت هاي اجتماعی و کارشناس مرتبط باحوزه مشارکت هاي مردمی دبیرخانه شوراي هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان مسئولیت نظارت و کنترل مراکزمجاز درمان و کاهش آسیب را به عهده خواهند داشت.
-29 مؤسس/ موسسان: افردي حقیقی و یا حقوقی می باشند که پس از طی مراحل اداري، موفق به دریافت
مجوز تآسیس و سپس مجوز بهره برداري م یگردند.
-30 مسئول فنی: پزشکی است که صلاحیت هاي لازم براي مسوولیت فنی در مراکز مجاز درمان و کاهش
آسیب را بر اساس پروتکل هاي ابلاغی داشته باشد. صدور مجوز مسوولیت فنی با دانشگاه علوم پزشکی و خدماتبهداشتی و درمانی خواهد بود.
-31 مددیار: فرد واجد شرایطی است که پس از طی دوره هاي آموزشی لازم در مراکز درمانی مجاز فعالیت
می نماید.
-32 مددیار خانواده: فرد واجد شرایط از خانواده درجه یک معتادان هستند که سابقۀ اعتیاد ندارند و در
برنامه هاي گروههاي خودیاري خانواده فعالیت و یا حضور داشته اند و دورة آموزشی مربوطه را گذرانده اند.
-33 گروه همسان/همتا/خودیار: افراد بهبود یافته اي هستند که تمایل دارند خدمات آموزشی و سایر
خدمات بهبودي را به معتادان درحال بهبودي ارائه دهند.
-34 گروه خودیاري خانواده: افرادي از خانواده شامل: همسران، مادران، فرزندان، خواهران و برادران و
غیره می باشند که در جلسات گروهی مشارکت می نمایند.
-35 جلسات بهبودي: جلساتی است که توسط اعضاي گروه خودیار با تأکید بر مسایل معنوي و تجربیات
بهبودي جهت تداوم پاکی تشکیل می شود.
-36 درمان نگهدارنده با دارو هاي آگونیست: به نوعی از درمان با داروهاي آگونیست منطبق با شواهد
علمی و پروتکلهاي ابلاغی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اطلاق می گردد.
فرآیندي است که فرد از طریق مشاوره و دریافت اطلاعات :(VCT) -37 مشاوره و آزمایش داوطلبانه
تصمیم می گیرد و مراحل آن ،HIV در مورد رفتارهاي پرخطر و بیماري ایدز به طور آگاهانه در مورد انجام آزمایش
شامل انجام مشاوره پیش از آزمایش، انجام آزمایش و مشاوره پس از آزمایش است.
38 – گروه سیاري: گروهی دو یا چند نفره است که با مراجعه به مناطق محلّ تجمع و پاتوق هاي مصرف
کنندگان مواد مخدر و روانگردانها که به دلایل مختلف به مرکز کاهش آسیب یا سایر مراکز بهداشتی درمانی
دسترسی ندارند و یا مراجعه نمی کنند ، ضمن جلب اعتماد آنان، خدمات اولیه کاهش آسیب را ارائه نموده و
درصورت امکان آنان را با مراکز کاهش آسیب، مراکز مشاوره بیماریهاي رفتاري و مراکز درمان مجاز مرتبط می-
سازند.
-39 کمیته منطقه اي مراکز درمان با آگونیست: کمیته اي است که از معاون درمان دانشگاه علوم
پزشکی (بعنوان رئیس)، معاون بهداشتی دانشگاه، معاون/ مدیر دارویی دانشگاه، معاون پیشگیري بهزیستی استان،
مدیر گروه روانپزشکی یا یک روانپزشک با حکم ریاست دانشگاه، نماینده سازمان نظام پزشکی و مدیر درمان
دانشگاه ( بعنوان دبیر کمیته بدون حق راي) و نماینده شوراي هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان تشکیل می شود.

فصل دوم
مقررات و ضوابط عمومی:
ماده 1 – اعضاي کمیته نظارت

کشوري بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب توسط دبیرکل ستاد مبارزه با
موادمخدر و اعضاي کمیته نظارت استانی بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب توسط رئیس شوراي هماهنگی مبارزهبا موادمخدر استان به مدت 4 سال منصوب می شوند.

ماده 2- رئیس کمیته نظارت کشوري بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب، معاون درمان وزارت بهداشت ،
درمان و آموزش پزشکی و دبیر آن مدیرکل درمان و حمایت هاي اجتماعی دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدرو براي
کمیته هاي استانی رئیس دانشگاه علوم پزشکی ، و خدمات بهداشتی و درمانی و دبیر آن جانشین شوراي هماهنگی
مبارزه با مواد مخدر استان خواهد بود.
تبصره : رییس کمیته مجاز است حسب مورد از افراد حقیقی و حقوقی در جلسات کمیته به عنوان عضو پیوسته و یا موقت استفاده نماید.
ماده 3- کمیته نظارت کشوري/استانی حسب مورد مجاز است عملیات بازرسی در استان ها و شهرستان ها را
به گروه هاي نظارتی محول نماید.
تبصره 1 : حق الزحمه گروه هاي نظارتی ماده فوق از اعتبارات ستاد مبارزه با موادمخدر تأمین و پس از تأیید دبیر کمیته و با امضاء رئیس
کمیته قابل پرداخت است. نحوه و میزان حق الزحمه بر اساس دستورالعمل دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدر تعیین می گردد.
تبصره 2 : حق الجلسه کمیته هاي نظارت کشوري و استانی بر اساس دستورالعمل دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدر از محل اعتبارات
ستاد و پس از تأیید دبیر کمیته قابل پرداخت است.
ماده 4 – مدارك و شرایط عمومی ذیل براي کارکنان مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب ضروري است.
1 – تابعیت جمهوري اسلامی ایران
2 – اعتقاد به دین مبین اسلام یا یکی از ادیان مورد تأیید در قانون اساسی جمهوري اسلامی ایران
3 – دارا بودن کارت پایان خدمت یا معافیت دائم براي مردان
4 – عدم سوء پیشینه و گواهی عدم اعتیاد به شرحی که براي هر مراکز آمده است.
5 – ارایه گواهی معتبر مبنی بر گذراندن دوره هاي آموزشی مورد نیاز
تبصره 1: استفاده از خدمات کادر پزشکی که درحال گذراندن خدمت وظیفه هستند، با تآیید دستگاه مربوطه مجاز است.
تبصره 2: سر فصل دور ههاي آموزشی به جز مددکاري اجتماعی، توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با همکاري ادارهکل درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر تهیه و توسط رئیس کمیته درمان ستاد مبارزه با موادمخدر ابلاغ خواهد شد.
برگزاري دوره مذکور باید به تأیید معاون ت آموزشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی محل برگزاري دوره برسد.
تبصره 3: سرفصل دور ههاي آموزشی مددکار اجتماعی توسط کمیته اي علمی متشکل از نماینده انجمن علمی مددکاري اجتماعی،سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و اداره کل درمان و حمایتهاي اجتماعی تدوین و توسط رییس کمیته درمان وحمایت هاي اجتماعی ستاد ابلاغ می گردد.
ماده 5 – مسئول فنی مراکز باید متخصص روانپزشکی یا پزشک حائز شرایط (دوره دیده) باشد.
تبصره 1: پزشکان درمانگر و مسؤل فنی مراکز درمانی موضوع این دستورالعمل، در دور ههاي بازآموزي 5 سالۀ خود باید حداقل 50 امتیازاز برنامۀ مدون بازآموزي را به برنامه هاي آموزشی در زمینۀ اعتیاد، روانپزشکی و عفونی (ایدز و هپاتیت) اختصاص دهند. در غیراینصورتاجازه فعالیت درمانی و یا مسئولیت فنی را نخواهد داشت.
تبصره 2: حداقل مدت قرارداد مسؤل فنی به مدت یک سال می باشد.
ماده 6- در صورتیکه مسئول فنی مرکزي نخواهد بکار ادامه دهد باید سه ماه قبل مراتب را بطور کتبی به
مؤسس مربوطه اعلام و در ظرف این مدت مؤسس موظف است نسبت به معرفی مسئول فنی جایگزین اقدام
نماید.
تبصره: در صورتیکه مسئول فنی نتواند به هر علت در ساعات تعیین شده در مراکز حاضر شود، ضمن هماهنگی با سایر مسئولین فنی،مسئول فنی دیگر همان مرکز و یا پزشک واجد شرایط دیگري، با تأیید مؤسس حداکثر تا 3 ماه و با پرکردن فرم مخصوصی که توسطوزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ شده، می تواند وظایف وي را موقتاً انجام دهد و چنانچه مدت معذوریت وي بیش از 3 ماه باشد باید توسط مؤسس، جانشین واجد شرایط دیگري معرفی و پروانه مسئولیت فنی اخذ شود.
ماده 7- در صورت ترك مرکز درمانی توسط مسئول فنی و عدم انجام وظایف بدون هماهنگی و رعایت مقررات
لازم، کلیه مسئولیت هاي قانونی مرکز درمانی تا زمان تعیین تکلیف مسئول فنی جدید به عهده وي خواهد بود.
ماده 8- با توجه به لزوم حضور مسئول فنی در ساعات تعیین شده در مرکز، مسئولین فنی نمی توانند همزمان
در محل دیگري شاغل باشند.
تبصره : مسئول فنی نباید بیش از دو نوبت کاري در هر شبانهروز در مراکز شاغل باشد. مسئول فنی شیفت شب می تواند حداکثر 4 شبدر هفته مسئولیت شیفت شب را در یک مرکز بستري به عهده گیرد، سایر شرایط مسولین فنی تابع مقررات وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی می باشد.
ماده 9- هر گونه تغییر و جابجایی کارکنان فنی و نیروهاي تخصصی مراکز باید با اطلاع معاونت درمان دانشگاه
علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی صورت گیرد.
ماده 10 – مؤسس در صورت عدم حضور و یا تخلف مسئول فنی از وظایف قانونی می تواند با ارائه مستندات و
مدارك تعویض وي را از معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی درخواست نماید .
ماده 11 – در صورت فوت و یا از کار افتادگی موسس یا مسئولین فنی بر اساس مقررات جاري وزارت بهداشت
درمان و آموزش پزشکی عمل خواهد گردید.
ماده 12 – شاغلین رشته هاي پزشکی و پیراپزشکی موظف به رعایت قانون آموزش مداوم جامعه پزشکی بوده و
تمدید پروانه هاي قانونی منوط به رعایت قانون مذکور و سایر ضوابط وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی
است.
تبصره: کسب اطلاع از اجراي قوانین و مقررات، ضوابط ناشی از قوانین و دستورالعملهاي مربوطه حسب مورد از وظایف مؤسسین ومسئولین فنی مراکز است که از طرق مقتضی باید به آنها دسترسی یابند.
ماده 13 – مؤسس موظف است اصل یا تصویر پروانه هاي قانونی را به نحوي نصب نماید که براي تمام مراجعین
قابل رویت باشد. ضمناً صورت اقدامات ارزیابی، درمانی و بازتوانی مجاز در مراکز و تعرفه هاي مصوب مراجع
قانونی در معرض دید متقاضیان قرار گیرد.
ماده 14 – مراکز موظف هستند منحصراً از عنوان مصوب و مکتوب در پروانه بهره برداري (تأسیس) در تابلوها،
سرنسخ هها و دیگر اسناد مراکز استفاده نماید و انتخاب عناوین دیگر ممنوع است و استفاده از فضاهاي فیزیکی
مراکز براي ارایه خدمات غیرمرتبط با درمان وابستگی به مواد نظیر خدمات بیناییسنجی، مامایی وغیره براي سایر
بیماران مجاز نیست.
ماده 15 – ثبت شرح حال، گزارش پیشرفت بیماري، و خلاصه پرونده براي همه بیماران در مراکز الزامی است و
مسئولیت این امر با مسئول فنی مرکز می باشد.
انطباق امور اداري و فنی مؤسسات پزشکی با » ماده 16 – رعایت موازین اخلاقی و اسلامی براساس قانون
در مراکز « منشور حقوق بیماران » و « 77 و آئین نامه اجرائی سال 1380 /8/ موازین شرع اسلام مورخ 10
الزامی است.
ماده 17 – تغییر مؤسس، مسئول/مسئول فنی یا مکان مراکز، باید مطابق شرایط این دستورالعمل، با اخذ
موافقت کتبی از مرجع مربوطه باشد.
ماده 18 – بمنظور یکپارچگی در ارائه آمار و ثبت مراکز و خدمات درمانی، دانشگاه علوم پزشکی خدمات
بهداشتی و درمانی موظف است ظرف مدت حداکثر یک سال پس از ابلاغ این دستورالعمل با هماهنگی با اداره کلدرمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر نسبت به ایجاد سامانه استانی اطلاعات مبارزه با مواد مخدردر حوزه درمان و کاهش آسیب اقدام نماید.
تبصره: رعایت دستورالعملها و ضوابط وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی/دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی، ادارهکل درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد مبارزه با موادمخدر براي همه مراکز درمانی دولتی و غیردولتی در اجراي بند فوق لازم الاجرا است.
ماده 19 – مسوولیت نظارت بر مراکز درمانی موضوع این دستورالعمل برعهده کمیته نظارت کشوري بر مراکز مجاز
درمان و کاهش آسیب براي کل کشور و کمیته نظارتی استانی براي استان می باشد. این نظارت نافی نظارت دستگاههاي ذیربط نیست. همکاري کامل و مستمر با بازرسان مربوطه و دیگر مراجع ذیصلاح قانونی و اجراي
دستورالعملهاي آنها از سوي مؤسسین، مسؤلین و دیگر کارکنان مرکز الزامی است.
تبصره: کلیه فضاهاي فیزیکی مرکز بستري/بخش باید براي بازرسین قابل بازدید باشد.
ماده 20 – براي تخلفات پزشکی در مراکز، کمیسیون ماده 11 رسیدگی به تخلفات امور پزشکی و براي خرید و
فروش داروهاي مخدر خارج از ضوابط ، دادگاه انقلاب اسلامی مرجع رسیدگی خواهد بود.
ماده 21 – هر فرد حقیقی یا حقوقی می تواند براي یک مرکز واحد، صرفاً از یکی از دستگاههاي موضوع تبصره 2
ماده 3 آئین نامه اجرایی مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد به موادمخدر و روان گردانها موضوع تبصره یک
ماده 15 اصلاحیه قانون اصلاح قانون مبارزه با موادمخدر درخواست صدور مجوز بنماید.
ماده 22 – براي تمدیدمجوزها علاوه براستعلامات اولیه،استعلام از کمیته هاي نظارتی استانی/کشوري الزامی است.
ماده 23 – پذیرش سایر بیماران در کنار درمان افراد معتاد صرف اً براي مراکز درمان سرپایی وابستگی به مواد
مجاز است.
ماده 24 – اجازه تأسیس مراکز موضوع این دستورالعمل به اشخاص حقیقی و حقوقی داده می شود و ارسال
رونوشت مجوز صادره توسط دستگاههاي ذي ربط به شوراي هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان الزامی است.
ماده 25 – افراد حقیقی و یا حقوقی درخواست کننده مجوز باید مدارك کامل شده خود را به همراه درخواست
کتبی به دستگاه مربوطه تسلیم نمایند و دستگاه اجرایی صادر کننده مجوز موظف است حداکثر ظرف مدت یکماه
پس از دریافت مدارك نظر کتبی موافق و یا مخالف خود را (با ذکر دلیل) به درخواست کننده اعلام نماید.
تبصره 1 : پس از تکمیل مدارك مثبته مدت زمان صدور مجوز نباید از 2 ماه تجاوز نماید، مسوول حسن اجراي این تبصره بالاترین مقاممسوول دستگاه در استان می باشد.
تبصره 2: عدم بهره برداري از مرکز شش ماه پس از صدور مجوز و یا توقف در فعالیت بیشتر از سه ماه موجب ابطال مجوز خواهد بود.
ماده 26 – ایجاد هر نوع مرکز به عنوان درمان اعتیاد، مستلزم اخذ مجوز بوده و واگذاري به غیر و استفاده از
پروانه دیگري، جرم تلقی شده و مستوجب تعقیب قانونی و تعطیلی مرکز خواهد بود. نیروي انتظامی حسب
گزارشهاي رسیده از سازمان بهزیستی، دانشگاه هاي علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی، شوراي
هماهنگی مبارزه با مواد مخدراستان و به عنوان ضابط قضایی مکلف است نسبت به تعطیلی مراکز غیرقانونی اقدامو پرونده را جهت رسیدگی و صدور حکم به مراجع قضایی ارسال نماید.
ماده 27 – کلیه مراکز موجود، مکلّفند حداکثر ظرف مدت شش ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل، وضعیت خود رااز نظر شرح وظایف مؤسس، مسئول فنی و سایرکارکنان مرکز، ضوابط بهداشتی، حفاظتی، پرسنلی و نظارتی باشرایط و ضوابط مندرج در این دستورالعمل تطبیق دهند.
تبصره: مرجع تشخیص انطباق ماده فوق، کمیته نظارت استانی بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب خواهد بود. و با حکم رییس کمیتهمذکور ادامه فعالیت مراکز غیر منطبق پس از تعیین تکلیف بیماران متوقف خواهد شد.
ماده 28 – مطابق ماده 13 آئین نامه اجرائی ماده 8 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش
پزشکی مصوب سال 1365 هیأت وزیران، مراکز و موسسات پزشکی غیردولتی حق استفاده از پزشکان و کارکنان
شاغل در بخش دولتی را در ساعات اداري ندارند. در صورت تخطی از این امر و با توجه به اختیارات حاصل از
بندهاي 12 و 13 ماده یک قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تخلف موجب لغو
موقت پروانه بهره برداري (تأسیس) مرکز بستري براي مدت سه ماه و در صورت تکرار موجب لغو دائم پروانه
تأسیس (بهره برداري) توسط کمیسیون تشخیص امور پزشکی خواهد بود.
ماده 29 – مصرف، خرید و فروش و توزیع مواد مخدر و روان گردان و مشروبات الکلی در مراکز ممنوع است.
تبصره ا: درصورت عدم رعایت بند فوق کمیته نظارت استانی بر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب نسبت به تعطیلی دائمی مرکز وارجاع پرونده مرکز به مراجع ذیصلاح اقدام خواهد کرد.
تبصره 2 : نگهداري داروهاي اورژانس و انواع سرمها در مراکزي که در آن خدمات درمان دارویی ارائه می گردد بر اساس ضوابط وزارتبهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجاز می باشد.
ماده 30 – نگهداري سوابق و پرونده هاي پزشکی مراجعین به صورت دستی یا رایانهاي، حداقل به مدت پانزده
سال در تمام مراکز الزامی است اطّلاعات مرتبط با مراجعین، محرمانه بوده و انعکاس آن به مراجع استعلام کننده
بر اساس ضوابطی که کمیته نظارت کشوري تعیین می نماید امکانپذیر خواهدبود.
تبصره: مسئولیت قانونی این امر به عهدة مؤسس و مسئول (مدیر) مرکز می باشد.
در مراکز و بخش بستري ممنوع است. UROD ماده 31 – انجام سم زدایی به روش سریع یا فوق سریع
ماده 32 – مراکز، مجاز به ارجاع بیماران به مراکز درمان وابستگی به مواد فاقد مجوزهاي قانونی نمی باشند.
ماده 33 – رعایت پروتکل هاي ابلاغی و رعایت ضوابط عمومی و دستورالعمل هاي بهداشتی و درمانی که توسط
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ می گردد براي مرکز الزامی است. حداقل و حداکثر ساعات فعالیتمراکز مطابق قوانین جاري وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد بود.
« خدمات بستري درمان سوءمصرف مواد » ماده 34 – محتواي پرونده بیمار باید براساس مواد قید شده در راهنمايباشد. ثبت شرح حال، گزارش پیشرفت بیمار، خلاصه پرونده هنگام ترخیص براي همه بیماران الزامی است و
مسئولیت این امر با مسئول فنی می باشد.
ماده 35 – نحوه گزارشدهی روند درمان شامل تعداد مراجعین، نوع مصرف و محتواي پرونده بستري تابع
ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که پس از تأیید در کمیته درمان و حمایت هاي اجتماعی ستاد
مبارزه با مواد مخدر ، توسط رئیس کمیته مذکور ابلاغ خواهد شد می باشد.
فصل 3
شرایط و ضوابط اختصاصی مراکز:
-1 مرکز/ واحد درمان وابستگی به مواد مخدربا داروهاي آگونیست
ماده 36 – بیمارستان هاي عمومی، تخصصی اعصاب و روان، درمانگا ههاي عمومی، مراکز درمان سرپائی
وابستگی به مواد، مراکز جامع توانبخشی و درمانگاه هاي تخصصی اعصاب و روان، مراکز مشاور ه بیماریهاي
رفتاري دانشگاه (مراکز بهداشتی درمانی مرجع یا درمانگاه مثلثی)، درمانگا ههاي سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی وتربیتی کشور میتوانند تآسیس مرکز/ واحد درمان با داروهاي آگونیست را درخواست نمایند..
تبصره : درمان وابستگی به مواد مخدر با داروهاي آگونیست تنها در مرکزي که واجد شرایط مندرج در این دستوالعمل باشد، امکان پذیرخواهدبود.
ماده 37 – درمان با بوپرونورفین در سایر مراکز مجاز درمان وابستگی به مواد براساس دستورالعمل مربوطه
(پروتکل درمان با داروهاي آگونیست) مجاز خواهد بود.
ماده 38 – مجوز بهره برداري منوط ب ه تأمین تجهیزات عمومی و ملزومات پزشکی و همچنین رعایت سایر
اصول مورد توجه این دستورالعمل توسط مؤسس/ مؤسسان خواهد بود.
ماده 39 – شرایط و وظایف مؤسس/مؤسسان/ ، مسؤل فنی و گروه درمانی مراکز درمان با دارو هاي آگونیست
مطابق با آیی ننامه تأسیس درمانگا هها و پروتکل ابلاغی خواهد بود.
ماده 40 – مسئول فنی مرکز/ واحد علاوه بر شرایط مندرج در آیی ننامه تأسیس درمانگا هها باید متخصص
روانپزشکی یا پزشک دوره دیده باشد.
ماده 41 – پرسنل درمانی مرکز/ واحد درمان با دارو هاي آگونیست (به ازاء هر نوبت کاري و تا سقف پذیرش 100 نفر)باید حداقل شامل افراد زیر باشد.
-1 روانپزشک یا پزشک دوره دیده حداقل یک نفر
-2 روانشناس/ مشاوره (واجد مدرك کارشناسی یا بالاتر) دور ه دیده حداقل یک نفر
-3 پرستار/بهیار/ ماما / کاردان هوشبري و تکنسین اطاق عمل و فوریت هاي پزشکی حداقل یک نفر
-4 مددکار اجتماعی حداقل یک نفر
تبصره 1 : دوره هاي آموزشی مورد نیاز براي گروه درمانی مرکز درمان با دارو هاي آگونیست براساس سرفصل هایی خواهد بود که درپروتکل درمان با دارو هاي آگونیست آمده است.
تبصره 2 : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است حداکثر تا یکسال پس از ابلاغ این دستورالعمل در هر دانشگاه نسبت بهراه اندازي دوره هاي مورد نیاز اقدام نماید.
ماده 42 – مقررات عمومی، شرایط ساختمانی و تأسیساتی و تجهیزاتی مرکز/واحد مطابق با آیین نامه تأسیس
درمانگاه ها بوده، که حداقل شامل:
الف – سطح کلی زیربنا شامل (اتاق معاینه پزشک به متراژ حداقل 8 مترمربع، اتاق روانشناس/مشاوره حداقل 8 مترمربع، اتاق داروحداقل 8 مترمربع اتاق مراقب تهاي پرستاري و احیاء حداقل 10 مترمربع، ، اتاق انتظار با قابلیت استفاده جهت گرو ه درمانی در ساعاتخاص حداقل 16 مترمربع و سرویس هاي بهداشتی) می باشد.
ب – امکانات و تجهیزات متناسب منطبق با مرکز درمان سرپایی سوءمصرف مواد شامل:
1 – فضاي مناسب و ایمن جهت نگهداري داروهاي آگونیست اعم از قرص یا شربت
2 – فضاي مناسب و ایمن جهت نگهداري پرونده بیماران
3 – رایانه با امکان دسترسی به شبکه اینترنت
4 – ابزار مورد نیاز براي پودر کردن قر صهاي متادون
5 – لیوان یکبار مصرف براي تهیه ترکیبات محلول و آب و ظرف د ردار براي بردن دارو به منزل
6 – وسایل کامل احیاء
ماده 43 – فعالیت مرکز/واحد در تمام روزهاي هفته اعم از تعطیل و غیر تعطیل (به استثناء روز جمعه) الزامی است.
تبصره 1 : تعطیلی موقت یا دائم لازم است کتباً به اطلاع معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی رسانده شود ودرصورت تأیید معاونت درمان و پس از تعیین تکلیف بیماران، تعطیلی موقت مجاز خواهد بود.
تبصره 2: حداقل ساعات فعالیت مرکز/ واحد یک نوبت کاري (صبح/عصر) براساس تشخیص دانشگاه علوم پزشکی ، خدمات بهداشتی ودرمانی متناسب با وضعیت اجتماعی و جغرافیایی خواهد بود. فعالیت در نوبت کاري شب مجاز نیست.
ماده 44 – تعیین محل احداث با اولویت تسهیل در دسترسی افراد به خدمات و پوشش مناطق آلوده، موافقت با
ارتقاء رتبه، صدور مجوز بهره برداري و تمدید مجوز مرکز/واحد درمان وابستگی به موادمخدر با داروهاي آگونیست
به عهده دانشگاه علوم پزشکی خدمات بهداشتی و درمانی استان می باشد.
ماده 45 – جهت ارائه خدمت به معتادان در مناطق سخ تدسترس از جمله روستاها و حاشیۀ شهرها که فاقد
مراکز دولتی یا متقاضی تأسیس در بخش خصوصی هستند، را هاندازي یک یا چند مرکز قمر بلا مانع است.
ماده 46 – اعتبار مجوز مرکز/واحد براي بار اول یکساله، بار دوم به بعد دو ساله می باشد. تمدید مجوز ها منوط
به اجراي دقیق مفاد پروتکل درمان وابستگی به موادافیونی با داروهاي آگونیست و رعایت ضوابط این دستورالعمل،می باشد.
-2 مرکز درمان سرپایی وابستگی به مواد مخدرو روان گردان
ماده 47 – بیمارستان هاي عمومی، تخصصی اعصاب و روان، درمانگا ههاي عمومی، تخصصی اعصاب و روان،
مراکز جامع توانبخشی، مراکز مشاور ه بیماریهاي رفتاري، درمانگاه هاي سازمان زندان ها، اقدامات تأمینی و تربیتیکشور میتوانند تأسیس مرکز درمان سرپایی را درخواست نمایند.
ماده 48 – مجوز بهره برداري منوط ب ه تأمین تجهیزات عمومی و ملزومات پزشکی و همچنین رعایت سایر
اصول مورد توجه این دستورالعمل توسط مؤسس/ مؤسسان خواهد بود.
ماده 49 – شرایط و وظایف مؤسس/ مؤسسان/ ، مسؤل فنی و گروه درمانی مرکز درمان سرپایی وابستگی به
موادمخدر و روان گردان مطابق با آیی ننامه تأسیس درمانگا هها و یا مطب پزشکان و پروتکل ابلاغی خواهد بود.
ماده 50 – پرسنل درمانی مرکز سرپایی (به ازاء هر نوبت کاري) باید حداقل شامل افراد زیر باشد.
1 – روانپزشک یا پزشک دوره دیده حداقل یک نفر
2 – روانشناس / مشاوره (واجد مدرك کارشناسی یا بالاتر) دور ه دیده حداقل یک نفر
3 – پرستار/بهیار/ ماما / کاردان هوشبري و تکنسین اطاق عمل و فوریت هاي پزشکی حداقل یک نفر
4 – مددکار اجتماعی حداقل یک نفر
ماده 51 – شرایط ساختمانی و تأسیساتی مرکز سرپایی مطابق با آیی ننامه تأسیس درمانگا هها و یا مطب
پزشکان بوده، حداقل سطح کلی زیربناي ساختمان شامل ( اتاق معاینه پزشک، یک اتاق روانشناس/مشاوره، اتاق انتظار باقابلیت استفاده جهت گرو هدرمانی در ساعات خاص و سروی سهاي بهداشتی) می باشد.
ماده 52 – مدت اعتبار مجوز مرکز درمان سرپایی سوءمصرف مواد براي بار اول یکساله، بار دوم 5 ساله
می باشد. استعلام از گروه نظارت استانی مبنی بر عدم تخلف براي تمدید مجوز الزامی است.
( Drop In Center) -3 مرکز خدمات کاهش آسیب/ یا مرکز گذري وابستگی به مواد
ماده 53 – افراد یا سازمانهاي متقاضی مرکز کاهش آسیب باید درخواست خود را به معاونت بهداشتی دانشگاه
علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی و یا سازمان بهزیستی ارائه نمایند. “کمیته کاهش آسیب ” متشکّل ازمعاونت بهداشتی دانشگاه و نماینده سازمان بهزیستی و نماینده نیروي انتظامی و کارشناس درمان شوراي
هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان درخواست را بررسی و پس از تطبیق آن با دستورالعمل و تعیین محل مرکز،
حداکثر یک ماه پس از وصول درخواست، نسبت به صدور مجوز اقدام و به متقاضی ابلاغ نمایند.
ماده 54 – لازم است مرکز کاهش آسیب در مناطق جغرافیایی که نسبت قابل توجهی از جمعیت معتادان
بی خانمان را داراست تأسیس گردد و تعیین محلّ مرکز بعهدة کمیته کاهش آسیب استان می باشد.
تبصره 1 : احداث مرکز کاهش آسیب به جز در مناطق آلوده که به تأیید کمیته مذکور رسیده باشند ممنوع است. و به عنوان مرکز غیرمجازتلقی می گردد.
تبصره 2 : وجود اصل صورتجلسۀ تعیین محل، به امضاء اعضاي کمیته کاهش آسیب استان در مرکز الزامی است.
ماده 55 – نظارت بر کلیه فعالی تها و کیفیت انجام خدمات، مشخّص کردن نحوة ثبت اطلاعات و آمار در مرکز،
ارائه گزارش به مقامات ذیربط و برقراري ارتباط و همکاري با سازمان ها و نهادهاي ذیربط برعهدة مسئول/ مدیر
مرکز است.
ماده 56 – اعلام شروع به کار، نام و نشانی دقیق و ساعات فعالیت مرکز به مرجع صادرکننده مجوز و رونوشت
به شوراي هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان برعهدة مسئول/ مدیر مرکز است.
ماده 57 – کلیه خدمات کاهش آسیب را م یتوان در مراکز گذري ارائه کرد.
ماده 58 – حداقل مساحت مورد نیاز براي مرکز کاهش آسیب 40 متر مربع میباشد.
ماده 59 – رعایت حداقل استانداردهاي زیر براي مرکز گذري الزامی است:
1 – امنیت فیزیکی مرکز که از نظر فنّی، توسط گروه فنّی واحد مدیریت منابع فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی و
خدمات بهداشتی و درمانی تأیید شده و حداقل مشابه ساختمانهاي معمولی همان منطقه باشد.
2 – حداقل وجود یک سرویس بهداشتی (شامل دوش دستشویی و توالت)
3 – حداقل وجود یک دوش جهت استحمام
تبصره 1: سرویس بهداشتی باید مطابق با ضوابط مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باشد.
تبصره 2: وجود فضایی مناسب بهعنوان انبار (جهت نگهداري کاندوم، سوزن، سرنگ و سایر مواد مصرفی) که وسعت آن باید متناسب
با وسعت مرکز باشد. براي مساحت 40 مترمربع، انبار با فضاي 4 مترمربع یا یک کمد دودرب، که قفل داشته باشد مناسب است.
– آبدارخانه براي تهیه چاي و غذا، یا گرم کردن غذا
ماده 60 – وسایل مورد نیاز در مرکز گذري شامل موارد زیراست:
50 سانتی متر × 1 یک عدد تخته آموزشی به ابعاد حداقل 50
2 میز و صندلی به تعداد مورد نیاز (حداقل 20 عددصندلی)
3 امکان ارتباط تلفنی (ثابت یا سیار)
4 وسایل بهداشتی (کاندوم، سرنگ و سوزن، پنبه، الکل، فیلتر، ملاقه، ست پانسمان)
تبصره: لازم است وسایل استریل پانسمان به اندازة نیاز دو هفته مصرف، در مرکز موجود باشد.
5 – وسایل صرف چاي، آب، غذا و پخت غذا، ظروف غذاي یکبار مصرف
ماده 61 – تجهیزات لازم براي ارائه خدمات تیم سیار عبارتند از:
1 – کارت شناسایی
2 – یک عدد کوله پشتی جهت حمل وسایل براي هر نفر
3 – سوزن، سرنگ، فیلتروآب مقطر، صابون، قاشق
4 – کاندوم
5 – پنبه و الکل
6 – پمفلت و بروشورآموزشی و برگۀ معرّفی مراکز ارائهدهندة خدمات
7 – دستکش و ماسک براي استفاده در صورت لزوم
8 – دفتریادداشت
9 – فرم ارجاع
Safety Box -10
-11 وسایل پانسمان
ماده 62 – رعایت کلیه ضوابط و دستورالعمل هاي عمومی بهداشتی ابلاغی وزارت بهداشت،درمان و آموزش
پزشکی منجمله موارد ذیل الزامی است:
1 -دیوارها و سقف باید سالم،به رنگ روشن، بدون درز، شکاف، ترك خوردگی و قابل شستشو باشد.
2 – کف قابل شستشو،صاف، بدون فرورفتگی وداراي شیب مناسب به سمت فاضلاب و مجهز به کفشوي سیفون دار
3 – تهویه مناسب و نورکافی درحدقابل قبول
4 – سیستم سرمایش و گرمایش مناسب
5 – وجود کپسول اطفاء حریق (به ازاي هر 50 مترمربع یک کپسول 4 کیلوگرمی)
6 – استفاده از روپوش تمیز، ماسک و دستکش یکبارمصرف
7 – استفاده از ملحفه هاي یکبارمصرف یا رول کاغذي
8 – جمع آوري، نگهداري، انتقال و دفع مناسب زباله هاي آلوده، تیز و برنده و وسایل مستعمل تزریق
جهت جمع آوري، نگهداري ودفع سرسوزن Safety Box 9 – وجود
-10 وجود سطل زبالۀ درب دارمقاوم به آب و مواد ضد عفونی کننده به تعداد مناسب
-11 براي تفکیک و نگهداري زباله هاي عفونی از غیرعفونی، با رعایت شرایط بهداشتی، باید براي زباله هاي
غیرعفونی از کیسه زبالۀ سیاه رنگ استفاده گردد و زباله هاي عفونی در کیسه هاي زردرنگ مقاوم، ضدنشت دارايبرچسب، نگهداري و دفع گردد. محلّ نگهداري موقّت آنها نیز باید حجم کافی، ابعاد مناسب و قابلیت ضدعفونیکردن داشته، شرایط بهداشتی در آن رعایت شود.
-12 ارائه قرارداد جهت دفع زباله هاي عفونی با مراکز درمانی یا شهرداري که داراي سیستم دفع بهداشتی و
مناسب زباله می باشند.
-13 لزوم رعایت ضوابط بهداشتی در آبدارخانه و محلّ سروغذا
-14 رعایت ضوابط بهداشتی براي سرویس هاي بهداشتی و حمام
ماده 63 – حداقل پرسنل لازم در هرنوبت کاري مرکز گذري به تفکیک فعالیت ها:
الف- رییس/مسئول/ مدیر مرکز گذري: لازم است مسئول مرکز، پزشک، پیراپزشک (مانندکاردان یا کارشناس
رشته هاي پرستاري، مامایی، علوم آزمایشگاهی و غیره.) روانشناس یا کارشناس مشاوره یا مددکار اجتماعی باشد.
تبصره 1: حضور مسئول مرکز در تمامی ساعات کار مرکز الزامی است.
تبصره 2: مسئول مرکز موظّف است هر هفته جلسات هفتگی در زمان مشخص با حضور کلیه کارکنان تشکیل دهد تا روند حلّمشکلات با مشارکت آنان تسهیل شود و همچنین از این جلسات براي تداوم آموزش کارکنان استفاده شود. نتایج این جلسات در دفتر ویژة جلسات، به طور خلاصه ثبت می شود.
تبصره 3: دفتري تحت عنوان”دفتر گزارش روزانه”باید در مرکز وجود داشته باشد و همه کارکنان موظّف باشند کلیه وقایعی که درفرمهاي ثبت اطّلاعات گنجانده نمیشود در آن یادداشت کنند. موارد می تواند شامل شناسایی پاتوقهاي جدید، گسترش انواع مواد جدیدیا روشهاي خاصی از مصرف مواد، مشاهده موارد مرگ و میر، مشاجرات و تهدیدها علیه کارکنان، وقوع تماس با نوك سوزن یا سایروقایعی که با آن مواجه شدهاند، باشد. در انتهاي هر ماه خلاصه این گزارش ها در آخرین جلسه هفتگی همان ماه مطرح و از نتایج بحث براي بهبود کار استفاده شود.
و سایر HIV ب- متصدي برنامه سرنگ و سوزن: بمنظور آموزش رفتار جنسی سالم، مشاوره جهت انجام آزمایش
عفونتهاي قابل انتقال، یک نفر به ازاء حداکثر 100 نفر مراجعه کننده در روز با حداقل تحصیلات دیپلم.
پ- متصدي پذیرش و تحویل سرنگ وسوزن وکاندوم: یک نفر به ازاء حداکثر 100 نفر مراجعه کننده در روز با
حداقل تحصیلات سوم راهنمایی.
تبصره 4: لازم است افراد ذکر شده در بندهاي الف، ب، پ، دور ههاي آموزشی کوتاه مدت کاهش آسیب (برنامه هاي سرنگ و سوزن و
رفتارهاي جنسی سالم) که طبق برنامۀ زما نبندي شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارائه م یشود، گذرانده باشند.
ت – خدمه : یک نفر که می تواند یکی از اعضاي گروه همسان باشد.
تبصره 5: گروه همسان شامل افراد معتاد پاك شده می باشند.
ج – اعضاي تیم سیار: هر تیم سیار حداقل متشکل از 2 نفر است. شرایط زیر در انتخاب اعضاي تیم سار باید
مدنظر قرار گیرد:
1 – بهتر است حداقل یکی از اعضاي تیم سیار از گروه همسان باشد.
2 – حداقل یک نفر از اعضاي تیم سیار داراي مدرك دیپلم باشد.
3 – بهتر است یکی از اعضاي تیم سیار از ساکنان همان محل باشد.
4 – اعضاي تیم سیار باید قبل از شروع به کار تحت آموزش و سالانه حداقل یک بار تحت بازآموزي پیرامون
خدمات کاهش آسیب قرارگیرند.
5 – وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان بهزیستی موظّفند سالانه حداقل یک کارگاه بازآموزي براي تیمهاي سیار برگزار نمایند.
ماده 64 – وظایف تیم هاي سیار عبارتنداز:
الف شناسایی محلهاي آلوده مانند محلهاي بیتوتۀ معتادان تزریقی
تبصره 1: مناطق تحت پوشش تیم/تیمهاي سیار باید در قرارداد تأسیس مرکزگذري مشخص شده باشند.
ب شناسایی معتادان واجد شرایط لازم جهت همکاري و برقراري ارتباط با آنان
پ شناسایی معتمدین محل و افراد کلیدي و توجیه آنان
ت آموزش مصرفکنندگان تزریقی مواد درخصوص تزریق ایمن، خطرات تزریق مشترك، را ههاي انتقال عفونت
C و B و هپاتیت HIV
ث تحویل سرنگ و سوزن استریل و پنبه و الکل، ملاقه یا قاشق، فیلتر، آب مقطر براي تزریق به معتادان تزریقی
(میزان تحویل داده شده به حداکثر نیاز روزانۀ فرد معتاد بستگی دارد)
ج تحویل کاندوم، آموزش نحوة استفاده از آن و آموزش رفتار جنسی سالم
به معتادان و تشویق آنان به جمعآوري سرنگ وسوزن وتحویل آن به تیم سیار Safety Box چ تحویل
ح توزیع مواد آموزشی مانند پمفلتها وبروشورها
خ ارجاع مصرفکنندگان به مراکز ارائهدهنده خدمات (مراکز گذري، مراکز مشاوره رفتاري، مراکز بهداشتی
درمانی)
تبصره 2: موارد مذکور باید مطابق با دستورالعمل نظارتی که ابلاغ خواهد شد اجراء شود.
د ثبت آمار فعالیت روزانه (مطابق با فرمهایی که ابلاغ خواهد شد).
تبصره 3 : در صورتیکه مؤسس مرکز شخص حقیقی باشد، تصدي مسئولیت مرکز توسط وي با رعایت ضوابط این دستورالعمل بلامانع است.
ماده 65 – درصورت تخلّف یا عدم حضورمسئول مرکز، مؤسس میتواند با ارائه مدارك و مستندات و درصورت
احراز تخلّف، تعویض وي را درخواست نماید.
ماده 66 – درصورت استعفاء یا پایان مدت قرارداد مسئول مرکز، مؤسس موظف است بلافاصله فرد واجد
شرایطی را جهت تصدي مسئولیت مرکز معرفی نماید. بدیهی است تا انجام تشریفات اداري وصدور مجوز جدید،
مسئول سابق مرکز کماکان عهده دار مسئولیت قبلی خواهد بود. و در صورتیکه نخواهد به کار ادامه دهد باید یک
ماه قبل مراتب را به طور کتبی به مؤسس اعلام نماید.
تبصره: حداقل مدت زمان قرارداد مسئول مرکز یک سال است و به شرح ذیل مکلف به انجام وظیفه است.
-1 رعایت کلیه ضوابط و مقرّرات و دستورالعملهاي ابلاغی
-2 برنامه ریزي و سازماندهی جهت ارائه خدمات مطلوب، جلب رضایت مراجعین
-3 تأمین تجهیزات براساس دستورالعم لهاي مربوطه براي مرکز
-4 رفع نواقص و ایرادهاي مرکز در مدتی که توسط کارشناسان نظارتی و یا مسئول مرکز اعلام م یگردد.
-5 اجراي نظرات و پیشنهادات براساس ضوابط مربوطه
-6 حضور مستمر و فعال در ساعات تعیین شده در مرکز و قبول مسئولی تهاي مربوطه
-7 بررسی و تأیید صلاحیت علمی و عملی کارکنان مرکز و تیم سیار براساس ضوابط این دستورالعمل و معرّفی آنها به دستگاه صادرکننده مجوز
ماده 67 – پیش از شروع کار لازم است تیمی متشکل از خود کارکنان مرکز و تحت نظارت مسئول مرکز،
ارزیابی سریع وضعیت براي مشخّص نمودن پاسخ برخی از سؤالات کلیدي در زمینۀ فعالیتهاي مرکز مانند تعیینانواع مواد شایع و روشهاي مصرف، پاتوقها، ساعات حضور در این محلها، افراد کلیدي محل، در صورت امکان
تعداد تخمینی مصرفکنندگان مواد در منطقۀ تحت پوشش و نگرش افراد کلیدي در مورد برنامههاي مرکز، انجام
دهند و از نتایج آن براي طراحی اهداف مرکز استفاده کنند.
ماده 68 – مجوز براي مدت یکسال صادرخواهد شد وتمدید اعتبارآن منوط به رعایت ضوابط مربوطه خواهد بود.
ماده 69 – اصل مجوز، نقشه/کروکی منطقۀ تحت پوشش و مسیرتیم سیار در محلّ فعالیت ها در مرکز نصب و درمعرض دید مراجعین قرار گیرد . وجود صورتجلسۀ تعیین محل در مرکز الزامی است.
ماده 70 – زمان فعالیت کار مرکز گذري از 8 صبح تا 8 بعدازظهر است. ساعات فعالیت مرکز با توجه به شرایط
منطقۀ محل ارائه خدمات، تعیین خواهد شد. هر مرکز باید حداقل 6 ساعت در روز و حداقل 6 روز هفته به ارائه
خدمت بپردازد. محدوده ساعت کار مرکز باید مشخّص و اعلام شود.
ماده 71 – خدمات تیمهاي سیار ترجیحاً روزانه و حداقل 3 روز در هفته صورت می گیرد و ساعات کار و
مکانهاي یاري رسانی با هماهنگی مسئول مرکز با یا بدون استفاده از وسایل نقلیه انجام می گردد.
ماده 72 – مراجعهکنندگان ملزم به رعایت حقوق یکدیگر در طول حضور در مرکز خواهند بود و کسی حق ندارد
مزاحمتی براي دیگران فراهم کند. موسس و مسئول مرکز، مسئولیت حسن اجراي این ماده را بر عهده دارند.
ماده 73 – درصورتیکه مؤسس، قصد تعطیل دائم مرکز خود را داشته باشد، مراتب باید با ذکر دلایل و مستندات
لازم، حداقل یک ماه قبل، به اطّلاع مرجع صادرکننده مجوز و شوراي هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان برسد.
ماده 74 – کلیه مراکز مشاوره، مراکز بهداشتی درمانی و بیمارستانها موظّفند افراد ارجاع شده از مراکز
گذري را با برگۀ ارجاع پذیرش نمایند. لازم است هر مرکز گذري با یک مرکز مشاوره که در آن خدمات مشاوره،
آزمون ایدز، هپاتیت و نمونهگیري انجام میشود ارتباط داشته باشد.
تبصره: ارائه درمان نگهدارنده با آگونیست با آستانه پائین در مرکز گذري الزامی است. شرائط واحد درمان نگهدارنده با آگونیست با آستانه پائین (بصورت ضمیمه مرکز گذري که منبعد واحد نامیده خواهد شد) بشرح ذیل است:
توسط معاونت درمان « واحد درمان نگهدارنده با آگونیست با آستانه پائین در مرکز گذري » الف- مجوز با اعتبار یک ساله تحت عنوان دانشگاه/دانشکده علوم پزشکی صادر خواهد شد.
ب- رعایت شرائط مندرج در دستورالعمل مرکز درمان نگهدارنده با داروهاي آگونیست و پروتکلهاي مربوطه الزامی است.
ج- حضور روانشناس و پرستار در واحد الزامی نیست و تجویز داروي آگونیست با مسئول فنی واحد و توزیع توسط مسئول مرکز گذري و یا مسئول فنی صورت میپذیرد.
د- حد اقل ساعت فعالیت واحد 4 ساعت در روز میباشد.
ه – حداکثر تعداد پذیرش در واحد 100 بیمار میباشد بیماران تثبیت شده به مراکز درمان نگهدارنده با آگونیست دولتی/ خصوصی ارجاع
داده میشوند.
و – ارائه دوز منزل (جز براي روزهاي جمعه) ممنوع است.
-4 مراکز اقامتی
الف : مرکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد
ب: مرکز اقامتی خودیاري گروههاي همتا
(TC) ج : مرکز اقامتی بلندمدت اجتماع درمان مدار
مادة 75 – اجازه تأسیس مراکز اقامتی به اشخاص حقیقی ویا حقوقی، با اهداف ذیل داده می شود:
1 – استفاده از توانایی گروههاي همتا در بازتوانی معتادان
2 – افزایش امکان حق انتخاب معتادان براي استفاده از خدمات متنوع بازتوانی
3 – تداوم پاکی گروههاي همتاي بهبودیافته و مددیاران تجربی
4 – افزایش دستیابی به خدمات درمانی به صورت اقامتی داوطلبانه
5 – کاهش تصدي گري دولت
ماده 76 – براي اشخاص حقوقی داوطلب مراکز اقامتی لازم است در اساسنامه به فعالیتهاي بازتوانی اعتیاد
اشاره شده باشد.
ماده 77 – رعایت مقررات عمومی ذیل در مراکز اقامتی الزامی است.
1 – خدمات مراکز عبارتند از: کمک به تحمل علائم محرومیت از موادمخدر و روانگردانها، برگزاري جلسات
بهبودي و 12 قدمی، برگزاري جلسات خانواده، پیگیري ادامۀ درمان پس از ترخیص از مراکز، ارجاع موثر در
صورت لزوم و سایر موارد برطبق شیوه نامه (پروتکل) تدوین شده.
2 – سم زدایی صرفاٌ در مراکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد و با تجویز و نظارت پزشک مجاز
می باشد. استفاده از هر گونه دارو باید با تجویز پزشک و با ثبت در پروندة مراجع صورت گیرد. مصرف هرگونه
مواد مخدر و مواد روانگردان در مرکز در دورة سم زدایی و بعد از سم زدایی ممنوع می باشد .
3 – مراکز مجاز هستند خدمات بهبودي به تنهایی و یا خدمات سم زدایی را بصورت همراه ارائه دهند و به هیچ
عنوان سم زدایی به تنهایی در این مراکز مجاز نیست.
4 – مصرف هر گونه دارو علاوه بر تجویز پزشک باید در پرونده مراجع ثبت گردد.مصرف بدون مجوز پزشک ممنوع
می باشد.
5 – مصرف هرگونه داروي مخدر ، مواد مخدر و روانگردان و یا مشروبات الکلی مطلقاً ممنوع می باشد.
6 – نگهداري اجباري تحت هر عنوان و شرایطی ممنوع می باشد.
7 – دریافت رضایت نامه کتبی از بیمار (برطبق فرمهاي ارسالی) در بدو ورود به مرکز الزامی است.
8 – مراکز موظف اند بهبودي مراجعین را حداقل تا 6 ماه پس از ترخیص پیگیري نمایند و سوابق مربوطه در پروندة
بیمار و در دفتر پیگیري ثبت شود.
9 – هرگونه پرخاشگري، اعمال خشونت آمیز، مصرف یا خرید و فروش مواد یا مبادرت به اعمال رفتارهاي جنسی
توسط مقیمان در مرکز ممنوع بوده و متخلف از مرکز اخراج خواهد شد.
تبصره 1 : در صورت رخداد تخلفات مذکور از سوي کارکنان مرکز، براساس ضوابط و قوانین انحلال مراکز، مرکز مربوطه تعطیل می گردد.
تبصره 2 : در صورت رخداد تخلفات مذکور براي مقیمان و کارکنان، مسئول / مدیر مرکز موظف است پس از بررسی، گزارش آن را بهکمیته نظارت استانی و دستگاه صادر کننده مجوز تحویل نماید. کمیته نظارت استانی مکلف است پرونده تخلف را به مراجع قضایی ارسال نماید.
10 – هرگونه رفتار خشونت آمیز با بیماران به بهانه درمان خلاف مقررات محسوب می گردد و منجر به تعطیلی
مرکز خواهد شد.
11 – اگر مراجعی سابقۀ نقض قانون در مرکز داشته باشد با اخذ تعهد،امکان پذیرش براي یک نوبت دیگر وجود دارد.
12 – موسسأت و مراکزي که گواهی پاکی براي کارکنان مراکز اقامتی صادر می کنند باید سابقه فعالیتشان
طولانی تر از زمان پاکی تعیین شده در دستورالعمل باشد.
13 – کلیۀ مراکزي که با توجه به این دستورالعمل تشکیل شوند موظف اند در فرآیند کار صرفاً از شیوه نامه (پروتکل) ابلاغی تبعیت نمایند.
14 – رعایت تعرفۀ ابلاغی در مرکز الزامی است و لازم است که درکنار پروانۀ فعالیت و پروانۀ مسئول مرکز در جاي مناسب و در محل دید عموم نصب گردد.
15 – برنامه کاري نیروي انسانی مرکز باید طوري تنظیم شود که در شیفت هاي روزانه و شبانه حداقل یک نفر از
مددیاران به ازاء هر 15 نفر مقیم با توجه به تعداد مقیمان در هر شیفت حضور داشته باشند.
16 – چنانچه مراکز اقامتی مخصوص زنان تأسیس شود محل مرکز نباید نزدیک مراکز اقامتی مردان باشد.
17 – در مراکز اقامتی زنان، کلیه نیروي انسانی اعم از مسئول/مدیر مرکز و مددیاران و نیروي خدماتی باید زن باشند.
18 – نگهبان مرکز می تواند مرد باشد و محل استقرار وي باید در قسمت جدایی در خارج از مرکز قرار داشته باشد.
19 – با توجه به سن بیماران مراکز به دو گروه تقسیم می شوند. مراکزي که ویژة افراد 18 تا 29 سال و مراکزي
که براي افراد 30 تا 55 سال می باشد.
20 – در سردر ورودي مراکز نصب تابلویی حاوي مشخصات شامل نام مرکز “مرکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد”و یا “مرکز اقامتی خودیاري گروههاي همتا”، بر حسب نوع مجوز فعالیت، نام تشکل غیردولتی مربوطه و نام مدیر
مرکز و نام پزشک براي مرکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد به همراه نام دستگاه صادر کننده مجوز
الزامی است.
ماده 78 شرح وظایف موسس مراکز اقامتی:
1 – معرفی یک پزشک حائز شرایط به عنوان مسوول فنی براي مراکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد.
2 – معرفی یک فرد واجد شرایط به عنوان مسئول / مدیر مرکز و نظارت بر تأمین نیروي انسانی مرکز.
3 – نظارت بر حسن اجراي امور.
ماده 79 – نیروي انسانی مراکز اقامتی:
1 – مسئول/مدیر مرکز (براي مراکز مختص زنان یک نفر زن) که از طرف مؤسس معرفی م یشود.
2 – مددیار به ازاي هر 15 نفر مقیم در هر شیفت یک نفر.
3 – مددیار خانواده به ازاي هر 30 نفر مقیم یک نفر.
4 – پزشک به عنوان مسئول فنی بخش درمان می تواند همزمان مدیر مرکز نیز باشد.
ماده 80 – شرایط، وظایف و مدارك مورد نیاز براي پرسنل مراکز اقامتی علاوه بر شرایط و مدارك عمومی:
1 – سابقۀ کارمرتبط، حداقل 3 سال در مراکز مجاز درمان براي مسئول/مدیرمرکز و براي سایرین حداقل یک سال
تبصره: چنانچه فردي داراي سابقۀ فعالیت در مراکزي غیر از مراکز اقامتی میان مدت باشد موظف است به مدت دو هفته در یکی از مراکز
اقامتی میان مدت درمان مورد تأیید فعالیت نماید.
2 – عدم اعتیاد به موادمخدر و روان گردان در 5 سال گذشته براي مسئول/ مدیر مرکز و براي سایرین دارابودن
پاکی حداقل 2 سال.
3 – در صورتی که سوابق بهبودي کارکنان (اعم از مددیاران و مدیر مرکز) در دسترس نباشد فرد می تواند با مراجعه به
یکی از مراکز اقامتی مجاز با شرکت در برنامه هاي بهبودي به مدت 12 ماه و ارائه حداقل 12 آزمایش ادرار منفی
و دریافت تأییدیه از مرکز مذکور اقدام به فعالیت نماید.
4 – عدم وجود سوءپیشینه کیفري موثر براي جرایم خشن
5 – عدم سوء پیشینه براي سایر جرایم طی 5 سال گذشته در کلان شهر ها و در سایر شهر ها در صورت نبودن
متقاضی و با تشخیص شوراي هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان طی 3 سال گذشته.
6 – گذراندن دورة آموزشی و توجیهی مربوطه.
7 – دارابودن حداقل سیکل ( براي مدیر مرکز ترجیحاٌ مدرك دیپلم)
8 – داشتن مجوز طبابت و نداشتن سوء سابقه انتظامی براي پزشک مرکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد
9 – دارابودن حداقل 35 سال سن براي مسئول/ مدیر مرکز و 25 سال براي سایرین
مادة 81 – شرح وظایف نیروي انسانی مراکز اقامتی:
الف) مدیر / مسئول مرکز
1 – نظارت بر کلیۀ امور اجرایی و درمانی مرکز، برنامه هاي روزانه و پیگیري مراجعان
2 – نظارت بر حسن اجراي مقررات و بخشنامه ها
3 – تهیه وارائۀ گزارش عملکرد به کمیته نظارت استانی ودستگاه صادرکننده مجوز برطبق فرمهاي اطلاع گیري
ارسالی
4 – ارتباط مستمر و دائمی با مسول فنی یا پزشک مستقر در مرکز
5 – حضور فعال در مرکز حداقل 8 ساعت بصورت روزانه و تعیین جانشین در صورت مرخصی
6 – نظارت و مسئولیت رعایت امور بهداشتی مرکز منطبق بر ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
7 – رعایت شیوه نامه ارسالی
8 – رعایت تعرفه هاي ابلاغی
9 – ارجاع مددجو به سایر درمانهاي تخصصی در صورت لزوم (روانشناسی، روانپزشکی، مددکاري و …) در دورة بازتوانیحسب دستور پزشک
تبصره: مسوولیت نظارت بر فعالیتهاي درمانی با پزشک مستقر در مرکز می باشد.
ب) پزشک مستقر:
پزشک مستقر به عنوان مسئول فنی موظف است اقدامات زیر را انجام دهد:
1 – غربالگري و ارزیابی بیمار براي اتخاذ روش سم زدایی مطلوب و درصورت نیاز فرد به سم زدایی دارویی یا
وجود خطر در سم زدایی بدون دارو، مراقبت و یا ارجاع مددجو به مراکز درمانی مربوطه.
2 – ارجاع جهت سایر درمانهاي تخصصی در صورت لزوم در دورة سم زدایی با هماهنگی مسئول/ مدیر مرکز.
(VCT) 3 – ارجاع افراد داراي رفتار پرخطر، جهت انجام تست مشاوره و آزمایش داوطلبانه ایدز و هپاتیت
4 – ارائۀ آموزشهاي لازم براي مقیمان و کارکنان از قبیل آموزشهاي بهداشتی و کاهش آسیب
5 – همکاري با مدیر/مسئول مرکز در نظارت بر مشکلات بهداشتی، درمانی و کاهش آسیب مرکز
6 – پزشک مستقر در مرکز موظف است حداقل دو ساعت در روز در مرکز حضور داشته باشد و ساعت حضور
پزشک باید در تابلوي مرکز مشخص شده باشد.
ج – مددیار:
1 – برگزاري جلسات توجیهی مقیمان
2 – انجام کلیۀ امور مربوط به پذیرش مقیمان و تشکیل پرونده (براساس فرم هاي ارسالی)
3 – پیگیري پس از ترخیص مقیمان حداقل تا شش ماه براساس شیوه نامه (پروتکل ) ابلاغی
4 – اجراي برنامه هاي روزانه مرکز و درج آن در فرمهاي مربوطه
5 – شناسایی براي ارجاع موثر موارد نیازمند به مداخلات تخصصی (روانشناسی، مددکاري اجتماعی، روانپزشکی و غیره.) با
هماهنگی مدیر مرکز و همراهی مددجو در صورت ارجاع به خارج از مرکز
6 – انجام امور اجرایی مرکز و وظایف محوله از سوي مدیر/ مسئول مرکز
د –مددیار خانواده:
1 – برگزاري جلسات آموزشی گروهی خانواده
2 – ارجاع خانواده بیمار در صورت وجود مشکلات و مسایل شغلی، خانوادگی و اجتماعی به مراکز مربوطه (سایر مراکز
درمانی اعتیاد، مراکز مشاوره و کلینیک هاي مددکاري اجتماعی و …)
تبصره 1: جلسات خانواده صرفاً باید در خارج از مرکز برگزار شود و محل برگزاري آن باید به تأیید دستگاه صادر کننده مجوز برسد.
تبصره 2: مددیار خانواده الزاماً باید خانم باشد
و – مشخصات فیزیکی مراکز اقامتی میان مدت درمان:
ردیف فضاي فیزیکی
1 اتاق پذیرش، اتاق مدیر مرکز
2 اتاق پزشک و جهت س مزدایی و مراحل اولیه درمان براي مراکز اقامتی میان مدت درمان وابستگی به مواد، 2 متر مربع به ازاي هر
نفر (تخت ها بصورت یک طبقه باشد)
3 انبار —-
5 رختشوي خانه —-
6 سالن غذ اخوري و آشپزخانه —-
7 نماز خانه با توجه به تعداد پذیرش
8 کلاس آموزشی
9 خوابگاه 2 متر مربع به ازاي هر نفر (تخت ها می تواند بصورت دوطبقه باشد)
10 دستشویی به ازاي هر 15 نفر 1 عدد
11 دوش به ازاي هر 15 نفر 1 عدد
12 اتاقی
13 اتاقی جهت ملاقات با خانواده حداقل 20 متر
سرانۀ مسقف حداقل: 5 متر مربع به ازاي هر نفر
تبصره 1: منظور از فضاي مسقف ساختمان با مصالح سنگین و نیمه سنگین می باشد و چادر و امثال آن جزء فضاي مسقف محسوب
نمی گردد.
سرانۀ باز حداقل: 5 متر مربع به ازاي هر نفر
تبصره 2: مراکز باید حتماً فضاي باز داشته باشند.که شامل: امکانات ورزشی و فضاي سبز باشد.
تبصره 3: در مجموع حداقل فضا (اعم از باز و مسقف) براي 30 نفر پذیرش، 300 مترمربع است.
تبصره 4: اتاق ملاقات با خانواده باید در محلی نزدیک به درب ورودي و از سیستم هاي اقامتی و خوابگاهها مجزا باشد.
ه– وسایل موردنیاز مراکز اقامتی میان مدت درمان:
1 – امکانات اداري (خط تلفن، فاکس، میز، کمد، فایل جهت نگهداري پرونده و …)
2 – امکانات سرمایشی و گرمایشی مناسب
3 – تجهیزات پخت و پز مناسب
4 – امکانات ورزشی، فرهنگی، بهداشتی و آموزشی
5 – تخت خواب به تعداد و کمد ترجیحا به تعداد نفرات
6 – امکانات حمل و نقل (وجود امکانات مناسب حمل و نقل براي موارد ضروري و اضطراري)
تبصره 1: حداقل پذیرش در این مراکز 30 نفر و حداکثر آن 60 نفر می باشد که متناسب با حداکثر پذیرش در هر مرکز رعایت وسایل و تجهیزات مورد نیاز الزامی است.
تبصره 2: کلیۀ وسایل و امکانات مذکور در ماده فوق باید برطبق استانداردهاي بهداشتی و صنعتی باشد.
:(TC) ج : مرکز اقامتی بلندمدت اجتماع درمان مدار
به اشخاص حقیقی ویا حقوقی، با هدف ادامه درمان و بازتوانی افراد مقیم T.C ماده 82 – اجازه تأسیس مرکز
(فرد داوطلب درمان که به مرکز اجتماع درمان مدار مراجعه میکند و از خدمات درمانی بهره مند میگردد) که مشکل در روابط بین فردي و کارکرد اجتماعی دارند به صورت اقامتی شبانه روزي و یا در مورد افرادي که به علت دارا بودن
فعالیتهاي اجتماعی قادر به اقامت تمام وقت در مرکز نیستند به صورت روزانه داده می شود.
ماده 83 – شرح وظایف موسس:
1 – معرفی یک فرد واجد شرایط به عنوان مدیر مرکز و نظارت بر تأمین نیروي انسانی مرکز
2 – نظارت بر حسن اجراي امور
ماده 84 – شرح وظایف نیروي انسانی مرکز:
1 – مدیر/مسئول فنی مرکز (براي مراکز مختص زنان یک نفر زن) که از طرف مؤسس معرفی م یشود با حداقل
تحصیلات کارشناسی ارشد در رشته هاي روانشناسی بالینی، مشاوره، مددکاري اجتماعی و خدمات اجتماعی و یا دکترا در رشته روانپزشکی، پزشکی
2 – یاور، فرد بهبود یافته از مصرف مواد که داراي یکی از شروط ذیل باشد:
الف: فارغ التحصیل از مرکز اجتماع درمان مدار (یک سال پاك مانده باشد) و گذراندن دورة آموزشی و کارورزي
1ماهه) تحت نظر تیم درمان. )
ب: معرفی شده از سایر مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب که سه سال پاك مانده و دورة آموزشی و کارورزي (سه ماهه) تحت نظر تیم درمان مراکز اجتماع درمان مدار گذرانده باشد.
3 – مدیر مقیمان، یکی از افراد مقیم مرکز ، که مطابق شیوه نامه با توجه به سابقه اقامت و فعالیت و بهبودي ويانتخاب میشود.
4 – تیم درمانی، که وظیفه طرح ریزي و هدایت درمان را به عهده داردو شامل روانپزشک، پزشک، روانشناس و
مددکار اجتماعی میباشد. مربی ورزشی و کاردرمانگر نیز میتوانند در تیم درمان حضور داشته باشند.
5 – سرپرست گروه کاري، یکی از افراد مقیم است که درجات ارتقاء را تا مرحله سرپرستی یکی از گروه هاي
کاري مرکز (گروه انتظامات، فرهنگی ورزشی، ایمنی و نگهداري، آشپزخانه، نظافت، رختشویخانه) طی کرده است و وظیفهسرپرستی در انجام وظایف آن گروه را بعهده دارد.
ماده 85 – شرایط، وظایف و مدارك مورد نیاز براي پرسنل مرکز علاوه بر شرایط و مدارك عمومی:
الف : مدیر مرکز( مسئول فنی)
1 – دارا بودن مدرك تحصیلی حداقل کارشناسی ارشد در رشته روانشناسی بالینی، مشاوره، مددکاري اجتماعی و
علوم اجتماعی و یا دکترا در رشته روانپزشکی، پزشکی
.TC 2 – برخورداري از سابقه کار سه ماهه در مراکز درمانی و بازتوانی اعتیاد یا گذراندن دورة آموزشی
ب: روانشناس
– روانشناس بالینی یا مشاوره ترجیحاً با حداقل یک سال سابقه کار در قسمت اعتیاد. به ازاي هر 15 نفر مقیم،
تمام وقت ( 8 تا 6 ساعت در روز 6 روز در هفته) یک نفر
پ: روانپزشک
را گذرانده باشد TC – با حداقل 1 سال سابقه کار در زمینه اعتیاد که دوره آموزشی
ت: پزشک عمومی
را گذرانده باشد TC – با 2 سال سابقه کار در زمینه اعتیاد که دوره آموزشی
ث: مددکار اجتماعی
– کارشناس در رشته مددکاري اجتماعی یا خدمات اجتماعی و یا مطالعات خانواده. به ازاي هر 15 نفر مقیم تمام
وقت ( 8 تا 6 ساعت در روز 6 روز در هفته) یک نفر
ج: مسئول برنامه ورزشی
– فردي که داراي کارت مربیگري از سازمان تربیت بدنی و یا سوابق ورزشی مستند بر گواهی تربیت بدنی یا یکی
از یاوران داراي مدارك فوق باشد.
ح : یاور
– با مدرك تحصیلی سیکل به ازاي هر 15 نفر مقیم یک نفر
خ : مسئول امور نمونه گیري
– براي نمونه گیري و ثبت آزمایش میتواند یکی از یاوران با نظارت تیم درمان باشد
د: کار درمانگر
– جهت ایجاد کارگاههاي حرفه اي با هدف ارتقاء مهارتهاي اجتماعی مقیمان و حداقل داراي مدرك تحصیلی
کارشناسی در رشته کاردرمانی
تبصره 1: در مراکز اقامتی حضور یک نفر کارشناس از تیم درمان در نوبت کاري شب الزامی است.
تبصره 2: در مناطقی که امکان دسترسی به کارشناس ارشد روانشناسی بالینی نیست میتوان از کارشناس روانشناسی بالینی (با سابقه کار
2 ساله در مراکز درمان اعتیاد) استفاده نمود
🙁 TC) ماده 86 – شرح وظایف نیروي انسانی مرکز اقامتی داوطلبانه بلندمدت اجتماع درمان مدار
الف: مدیر مرکز /مسئول فنی
1 – نظارت بر کلیۀ امور اجرایی و درمانی مرکز، برنامه هاي روزانه و پیگیري مراجعان
2 – نظارت بر حسن اجراي مقررات و بخشنامه ها
3 – تهیه وارائۀ گزارش عملکردبه کمیته نظارت استانی ودستگاه صادر کننده مجوز برطبق فرمهاي اطلاع گیري ارسالی
4 – حضور فعال در مرکز حداقل 8 ساعت بصورت روزانه و تعیین جانشین در صورت مرخصی
5 – نظارت و مسئولیت رعایت امور بهداشتی مرکز منطبق بر ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
6 – نظارت بر رعایت شیوه نامه ارسالی
7 – نظارت بر رعایت تعرفه هاي ابلاغی
8 – ارجاع مددجو به سایر درمانهاي تخصصی در صورت لزوم (روانشناسی، روانپزشکی، مددکاري و …) در دورة بازتوانی
حسب دستور پزشک
9 – مصاحبه جهت تعیین وضعیت روانی بیمارانی که وارد برنامه مرکز میشوند
10 – ارجاع بیمارانی که نیاز به خدمات روانپزشکی دارند. (در صورتی که مرکز داراي روانپزشک نباشد)
11 – مشاوره فردي
12 – نظارت بر سیر درمان افراد مقیم در فازهاي درمانی و اطمینان از انجام صحیح آنها
13 – نظارت با کلیه جلسات درمانی،آموزشی،کاري وصبحگاهی واطمینان ازبرگزاري صحیح جلسات طبق شیوه نامه
14 – نظارت کلی بر عملکرد یاوران که مسئول انجام خدمات به مقیمان میباشند
تبصره: تمامی پرسنل مرکز موظفند زیر نظر مسئول فنی انجام وظیفه نمایند.
ب: روانپزشک
1 – مصاحبه جهت تعیین وضعیت روانی بیمارانی که وارد برنامه مرکز میشوند
2 – مصاحبه جهت تعیین وضعیت روانی یاوران داوطلب کار در مرکز از نظر وجود بیماري حاد یا واضح روانی یا
وجود اختلال شخصیتی
3 – ویزیت بیمارانی که نیاز به خدمات روانپزشکی دارند
4 – مشاوره فردي
5 -حضور در تیم درمان و برنامه ریزي طرح درمان در هر مقیم با سایر اعضاي تیم درمان
6 – روانپزشک مرکز حداقل یک روز (در هفته) در مرکز حضور داشته باشد
پ: پزشک
(VCT) 1 – ارجاع افراد داراي رفتار پرخطر، جهت انجام تست مشاوره و آزمایش داوطلبانه ایدز و هپاتیت
2 – ارائۀ آموزشهاي لازم براي مقیمان و کارکنان از قبیل آموزشهاي بهداشتی و کاهش آسیب
3 – همکاري با مدیر/مسئول مرکز در نظارت بر مشکلات بهداشتی، درمانی و کاهش آسیب مرکز
4 – معاینه پزشکی و تکمیل فرم مربوطه
5 – ارجاع بیمارانی که نیاز به خدمات روانپزشکی دارند.
6 – در صورت لزوم انجام درمان و خدمات پزشکی در مورد بیماران مقیم
7 – درخواست نمونه گیري براي آزمایش اعتیاد حسب مورد و تشخیص پزشک از مقیمان و یاوران
8 – رسیدگی به موارد اورژانسی و در دسترس بودن (در تمام ساعات شبانه روز به صورت تلفنی)
ت: روانشناس بالینی
1 – مصاحبه اولیه روانشناختی با بیمار در بدو ورود
هر (Slightly Modified Addiction Severity index) 2 – تکمیل فرم تعدیل شده شاخص شدت اعتیاد
مقیم و تحویل آن به مسئول فنی و ضبط یک نسخه در پرونده مقیم
3 – انجام تست روان سنجی در صورت لزوم و بنا به پیشنهاد هر یک از اعضاي تیم درمان
4 – معاینه روانشناسی دقیق از معتادان بهبود یافته داوطلب (یاوران) همکاري در اجتماع درمان مدار و توجه به
جنبه هاي اختلالات شخصیتی یا هر گونه اختلال روانی مشکل زا در مسیر همکاري
5 – شرکت در جلسات صبحگاهی
6 – شرکت در کلیه جلسات گروه درمانی، کاري و صبحگاهی و هدایت گروههاي درمانی
7 – انجام مشاوره فردي و مشاوره و آموزش خانواده (هفتگی)، و تکمیل فرمهاي مربوطه
8 – شناسایی توانایی هاي بیمار و نقاط مثبت و منفی وي و شرکت در برنامه ریزي درمانی یا تنظیم طرح درمان
9 – درخواست نمونه گیري براي آزمایش اعتیاد از مقیمان و یاوران برحسب تشخیص روانشناس
ث: مددکار اجتماعی
1 – مصاحبه اولیه مددکاري با بیمار در بدو ورود و تکمیل فرم مددکاري
2 – شرکت در جلسات درمانی، کاري، صبحگاهی و گروههاي کاري
3 – انجام مشاوره مددکاري
4 – هماهنگی لازم در جهت پر کردن اوقات فراغت و کارهاي فوق برنامه
5 – درخواست نمونه گیري اعتیاد در مقیمان و یاوران
6 – نظارت بر عملکرد یاوران و برنامه ریزي فعالیت هاي یاوران
7 – ارتباط مداوم با خانواده و افراد مهم مرتبط با مقیم با توجه به اهداف درمانی
8 – پیگیري وضعیت سازگاري مقیم با محیط خانواده، محل کار بعد از ترخیص
٣٣
9 – پیگیري وضعیت بیمار، تکمیل فرم هاي مربوطه، تحویل یک نسخه از آنها به مسئول فنی و ضبط یک نسخه در
پرونده بیمار و همچنین ارجاع وي با هماهنگی مسئول فنی به مراکز درمانی و گروه هاي خودیاري بعد از ترخیص
طبق پروتکل
-10 تلاش جهت بازگشت فرد به اجتماع و خانواده از جمله از طریق کاریابی و آموزش فنی وحرفهاي
ج: کار درمانگر
1 – نظارت بر کارگاه کار درمانی
2 – هماهنگی لازم در جهت ایجاد کارگاههاي حرفهاي با هدف ارتقاي مهارتهاي اجتماعی و کمک به امر درمان
3 – شرکت در جلسات گروههاي کاري
ح: مسئول امور ورزشی
1 – برنامه ریزي امور ورزشی مقیمان (طبق پروتکل ابلاغی)
2 – نظارت و اجراي برنامه هاي ورزشی (هر مربی مسئول 30 مقیم است)
3 – برنامه ریزي جهت مسابقات ورزشی
خ: مسئول امور نمونه گیري
1 – انجام یا ارجاع به آزمایشگاه، ثبت جوابها در پرونده بیمار و دفتر نمونه گیري مرکز
2 – انجام آزمایش تست سریع مواد مانند مرفین، آمفتامین و … .
3 – انجام وظیفه در مرکز، 3 روز در هفته به صورت یک روز در میان هر روز 2 ساعت
د: یاور
1 – شرکت در جلسات صبحگاهی و گروههاي کاري
2 – هماهنگی لازم در جهت پرکردن اوقات فراغت و کارهاي فوق برنامه
3 – اجراي برنامههاي ورزشی با مقیمان طبق برنامه تدوین شده و زیر نظر مسئول امور ورزشی
4 -حضور در کنار روانشناس جهت برگزاري کلاسهاي آموزشی
ماده 87 – تجهیزات و شرایط فیزیکی مرکز اجتماع درمان مدار اقامتی بلندمدت
الف: فضاي فیزیکی:
ردیف فضاي فیزیکی
1 بخش پذیرش و اداري یک اتاق حداقل 12 متري
2 اتاق مسئول فنی حداقل 8 متر
3 اتاق پرسنل درمان حداقل 12 متر
4 اتاق مشاوره 1 اتاق (حداقل 8 متر)
5 کلاس آموزشی * 2 کلاس (حداقل 12 متر به ازاي هر 30 نفر مقیم)
6 کارگاه حداقل 12 متر (حداقل 1 کارگاه)
7 آزمایش تست سریع مواد محلی براي انجام امور نمونه گیري
8 سالن اجتماعات حداقل 24 متر ( به جز مرکز غیر اقامتی)
9 انبار و تأسیسات ——– –
10 خوابگاه * 3 متر به ازاي هر نفر (تخت ها میتوانند بصورت دو طبقه باشند)
براي مرکز غیر اقامتی لازم نیست
11 نمازخانه باتوجه به تعداد پذیرش
12 دستشویی *به ازاي هر 10 نفر یک سرویس
13 حمام * به ازاي هر 15 نفر یک سرویس( به جز مرکز غیر اقامتی)
14 فضاي ورزشی *حداقل دو سوم افراد بتوانند همزمان به فعالیت ورزشی بپردازند
15 رختشویخانه با توجه به حداکثر ظرفیت پذیرش( به جز مرکز غیر اقامتی)
16 سالن غذاخوري و آشپزخانه 24 متر
17 اتاقی جهت گروه درمانی، آموزش خانواده، ملاقات با خانواده حداقل 12 متر
18 کتابخانه حداقل 12 متر
19 کیوست نگهبان و راننده حداقل 8 متر( به جز مرکز غیر اقامتی)
* فضاي فیزیکی براي افراد حداقل 30 و حداکثر 90 نفر می باشد که به تناسب اضافه شدن افراد به فضا نیز افزوده میشود.
تبصره 1: فضاي برگزاري کلاس آموزش و گروه درمانی می تواند مشترك باشد.
تبصره 2: محل کارگاهها در مجاورت خوابگاه یا کلاسها نباشد.
تبصره 3: مراکز اجتماع درمان مدار اقامتی باید داراي فضاي باز، سبز و گل کاري باشد.
ب: وسایل موردنیاز مراکز اقامتی میان مدت درمان:
1 – امکانات اداري ( یک خط تلفن براي هر 30 نفر مقیم ، فاکس، میز، کمد، فایل جهت نگهداري پرونده و …)
2 – امکانات سرمایشی و گرمایشی مناسب
3 – تجهیزات پخت و پز مناسب
4 – امکانات ورزشی، فرهنگی، بهداشتی و آموزشی
5 – تخت خواب و کمد به تعداد نفرات
6 – امکانات حمل و نقل (وجود امکانات مناسب حمل و نقل براي موارد ضروري و اضطراري)
تبصره 1: حداقل پذیرش در این مراکز 30 نفر و حداکثر آن 90 نفر می باشد که متناسب با حداکثر پذیرش در هر مرکز رعایت وسایل وتجهیزات مورد نیاز الزامی است.
تبصره 2: کلیۀ وسایل و امکانات مذکور در بند فوق باید برطبق استانداردهاي بهداشتی و صنعتی باشد.
7 – پذیرش زنان در مرکز باید با هماهنگی دستگاه صادر کننده مجوز و شوراي هماهنگی مبارزه با موادمخدر
استان صورت پذیرد.
8 – براي اشخاص حقوقی داوطلب مراکز اقامتی لازم است در اساسنامه به فعالیتهاي بازتوانی اعتیاد اشاره شدهباشد.
9 – وسایل کمک آموزشی (تخته وایت برد به تعداد کلاسهاي آموزشی وگروه درمانی وسالن اجتماعات، کامپیوتر با پرینتر، تلویزیون، ویدئوو… )
10 – یک دستگاه چرخ خیاطی براي تعمیرات جزئی
11 – صندلی مناسب براي جلسات گروه درمانی با توجه به تعداد شرکت کنندگان
12 – وسایل ورزشی (توپ والیبال، بسکتبال، میز و توپ پینک پنگ، شطرنج و …)
13 – وجود حداقل یک خودرو سواري در ساعات اداري
14 – تابلوهاي اعلانات در قسمت پذیرش، سالن اجتماعات و قسمت اداري به تعداد کافی
15 – صندوق پیشنهادات در سالن اجتماعات و قسمت هاي دیگر به تعداد کافی
16 – وجود سیستم برق اضطراري و یا وجود تعداد کافی چراغ سیار
17 – کپسول اطفاي حریق
18 – جعبه کمکهاي اولیه و اورژانس
5 – مرکز/ بخش بستري درمان سوءمصرف مواد
ماده 88 – اجازه تأسیس مرکز بستري به اشخاص حقیقی و یا حقوقی، داده می شود.
تبصره: اشخاص حقوقی متقاضی تأسیس مرکز بستري، شرکت هاي تعاونی، خدمات بهداشتی درمانی، سایر شرکت ها و یا گروه هاي مردم نهاد می باشند.
ماده 89 – مؤسسان بیمارستان هاي عمومی، تکتخصصی روانپزشکی داراي مجوز از وزارت بهداشت، درمان و
آموزش پزشکی میتوانند درخواست بخش بستري درمان سوء مصرف مواد را داشته باشند.
ماده 90 – مرکز بستري/بیمارستان داراي بخش با رعایت ضوابط نظام سطحبندي خدمات همزمان میتواند
اقدام به راهاندازي مرکز درمان سرپائی وابستگی به مواد و یا واحد درمان وابستگی به مواد مخدر با داروهاي
در محل مرکز بستري/بخش نماید. « دستورالعمل مربوطه » آگونیست مطابق با
ماده 91 – استفاده از داروهاي مخدر (آگونیست) براي خدمات بازگیري و تثبیت در مرکز بستري تابع ضوابط و
پروتکل درمانی با داروهاي آگونیست خواهد بود.
ماده 92 – جهت تأسیس، بهره برداري و فعالیت مرکز بستري باید به شرح ذیل اقدام گردد:
1 – تسلیم درخواست به مرجع صادر کننده مجوز منطبق با آیین نامه اجرایی مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب
اعتیاد به موادمخدر و روان گردانها موضوع تبصره یک ماده 15 اصلاحیه قانون اصلاح قانون مبارزه با موادمخدر به
همراه مدارك لازم.
2 – مرکز/ بخش بستري با حداقل 15 تخت قابل راهاندازي است.
3 – اخذ مجوز تأسیس(موافقت اصولی)، طبق ضوابط و مقررات مربوطه
4 – ارائه مدارك طبق ضوابط و زمان بندي ابلاغی شامل:
الف: معرفی مکان مرکز بستري/بخش و ارائه نقشه ساختمانی
ب: احداث یا بازسازي ساختمان و تجهیز آن و اخذ تأییدیه از دفتر فنی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی
و درمانی .
« راهنماي درمان بستري خدمات سوءمصرف مواد » ج: ارائه لیست مطابق استانداردهاي
د: معرفی پرسنل، پزشکان و مسؤلین فنی همراه با مدارك آنان براي کلیه نوبت هاي کاري.
تبصره: اخذ عدم سوءپیشینه انتظامی و کیفري و گواهی عدم اعتیاد از کلیه پرسنل، پزشکان و مسئولین فنی الزامی است.
ه – مرکز بستري موظف است ترتیبی اتخاذ نماید تا در هر زمانی که نیاز به انتقال افراد به مراکز درمانی دیگر باشد آمبولانس مناسب ومجهز در کمترین زمان ممکن در دسترس باشد.
ي- اعلام نام و نشانی دقیق مرکز بستري.
5 – اخذ پروانه (مجوز) بهره برداري و مسئولیت فنی از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی.
6 – آغاز فعالیت و اعلام شروع به کار مرکز بستري به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی، و
شوراهاي هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان.
تبصره 1: مدت اعتبار، تمدید یا لغو مجوز تآسیس (موافقت اصولی) مطابق مفاد قرارداد منعقده بین مؤسس/مؤسسان و دستگاه صادر کننده مجوز، براساس ارائه گزارش پیشرفت کار است.
تبصره 2: شروع هرگونه عملیات ساختمانی قبل از اخذ مجوز تأسیس (موافقت اصولی) و تائید نقشهها توسط دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتی و درمانی استان ، ممنوع بوده و مسئولیت آن به عهده متقاضیان است.
تبصره 3: شروع به کار و ارائه خدمات درمانی بدون اخذ مجوز/ پروانه بهرهبرداري ممنوع است.
تبصره 4: دستگاه مسئوول صدور مجوز تأسیس و بهره برداري حداکثر تا دوماه پس از دریافت مدارك و ثبت در دبیرخانه مکلف است
موافقت یا عدم موافقت با تاسیس مرکز را (با ذکر دلایل قانونی درمورد عدم موافقت) بصورت مکتوب به درخواست کننده (رونوشت بهشوراي هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان و همچنین اداره کل درمان و حمایتهاي اجتماعی دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر) اعلام نماید.
تبصره 5 : از تاریخ اعلام موافقت تا صدور مجوز نباید از 3 ماه تجاوز نماید.
ماده 93 – پزشکان عمومی حائز شرایط یاروانپزشکان می توانند به عنوان مسئول فنی در این مراکز فعالیت نمایند.
ماده 94 – براي انجام آزمایشهاي ضروري (منحصرا براي ارائه خدمات به بیماران مرکز) مرکز بستري میتواند با عقدقرارداد با آزمایشگاه تشخیص طبی معتبر اقدام نماید.
ماده 95 – زمان فعالیت مرکز بستري، بهصورت شبانهروزي خواهد بود.
راهنماي درمان بستري » تبصره: فهرست اقدامات ارزیابی، درمانی و بازتوانی مجاز در مرکز بستري و بخش در
تشریح شده و متقاضیان ملزم به رعایت آن هستند. « سوءمصرف مواد ابلاغی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
ماده 96 – تجهیزات پزشکی مصرفی و غیرمصرفی مورد نیاز مرکز باید براساس استانداردها و ضوابط تعیین
شده باشد.
ماده 97 – نحوه اشتغال کادر درمانی در این مراکز تابع ضوابط عمومی وزارت بهداشت، درمان و آموزش
پزشکی میباشد.
ماده 98 – رعایت فعالیت حداکثر دو نوبت کاري براي کلیه پزشکان، کادر پیراپزشکی، الزامی است .
٣٨
ماده 99 – رعایت ضوابط ساختمانی و تجهیزاتی ذیل، در مرکز بستري ضروري است:
الف: ضوابط ساختمانی:
حداقل فضاهاي مناسب مورد نیاز مرکز بستري:
واحد پذیرش، مدارك پزشکی و بایگانی – اتاق مدیریت و مسئول فنی – اتاق معاینه پزشک/روانپزشک – اتاق
مشاوره روانشناسی- اتاق مددکاري – بخش بستري جداگانه براي مردان و زنان – واحد نمونهگیري – اتاق
اتاق کاردرمانی – اتاق توزیع داروي آگونیست – سرویس بهداشتی (دو عدد به ازاي هر 15 نفر)- دوش (یک – CPRعدد به ازاي هر 15 نفر) – اتاق استراحت پزشک – اتاق استراحت پرسنل – آبدارخانه – رختشويخانه – رختکن
پرسنل – سرویسهاي بهداشتی پرسنل– انبار تمیز – انبار دارو و تجهیزات – محل تیشویی مجزا در هر طبقه –
محل مناسب جهت توزیع و سرو غذا پرسنل- حیاط متناسب با ظرفیت
تبصره 1: در صورتیکه ساختمان مرکز بستري بیش از یک طبقه باشد باید مجهز به آسانسور و موقعیت در ورودي مرکز جهت انتقال بیمار،تردد آمبولانس و در مواقع اضطراري جهت تردد ماشین هاي آتشنشانی، از طریق یکی از خیابانهاي اصلی یا فرعی تا محل استقرار آسانسور مناسب باشد.
تبصره 2: در مرکز بستري/بخش رعایت استانداردهاي ایمنی در طراحی محیط فیزیکی جهت پیشگیري از آسیب به خود و دیگران، تابع ضوابط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی براي بخشهاي روانپزشکی است.
تبصره 3: نگهداري و بایگانی مدارك پزشکی به صورت فیزیکی یا الکترونیکی در چارچوب ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش
پزشکی الزامی است.
تبصره 4: در صورت طبخ غذا در مرکز بستري، وجود آشپزخانه منطبق با ضوابط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی الزامی است.
ب: ضوابط تجهیزاتی:
و سایر تجهیزات بخشها، طبق آخرین دستورالعملهاي ابلاغی وزارت بهداشت، درمان و CPR ضوابط تجهیزات
آموزش پزشکی می باشد.
تبصره 1: مرکز بستري باید به وسایل کامل و قابل بهرهبرداري احیاء مجهز باشد.
و سایل خدمات پرستاري و استریلیزاسیون مجهز باشد. ،ECG ، تبصره 2: مرکز بستري باید به لوازم پزشکی، معاینه
تبصره 3: مرکز بستري باید به تجهیزات اداري و وسایل کمک آموزشی متناسب با فعالیتهاي درمانی مجهز باشد.
تبصره 4: مطلوب است واحد کاردرمانی مرکز بستري به تجهیزات استاندارد تعیین شده توسط وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی در بخشهاي روانپزشکی مجهز باشد.
تبصره 5: استانداردهاي تجهیزاتی بخش از استانداردهاي عمومی بخشهاي روانپزشکی و موارد مطرح در این دستورالعمل، براي مرکز
بستري پیروي مینماید
ماده 100 – رعایت کامل ضوابط بهداشتی مطابق دستورالعمل مرکز سلامت محیط و کار به شرح ذیل ضروري است:
1 – کف ساختمان باید سالم، بادوام و قابل شستشو، غیرقابل نفوذ نسبت به آب و بدون ترك باشد.
2 – دیوارها باید داراي قرنیز به ارتفاع حداقل 10 سانتیمتر از جنس مقاوم و غیرقابل نفوذ به آب و قابل شستشو
باشد.1 متر کاشی یا سنگ باشد. / تا ارتفاع 80 CPR 3 – دیوار اتاق
4 – دیوار آبدارخانه و رختشویخانه باید تا زیر سقف کاشی باشد.
5 – درها و پنجرهها باید سالم و پنجره هاي بازشو مجهز به تورسیمی ضدزنگ باشد.
6 – سیستم سرمایش و گرمایش باید به گونهاي باشد که ضمن فراهم نمودن برودت و حرارت، قادر به تهویه نیز
بوده تا از آلودگی هواي داخل ساختمان جلوگیري شود.
7 – لزوم رعایت ضوابط بهداشتی در آشپزخانه، آبدارخانه و محل سرو غذاي پرسنل.
8 – آب مصرفی باید از شبکههاي عمومی آب آشامیدنی شهر تأمین شود یا داراي شبکه آب خصوصی با رعایت
استانداردهاي آب آشامیدنی کشور بوده و همچنین داراي مخزن ذخیره آب به میزان کافی باشد و کنترلهاي
بهداشتی در مورد مخازن ذخیره آب صورت گیرد.
9 – سیستم جمع آوري و دفع فاضلاب از نظر فنی و بهداشتی به گونه اي باشد که سطوح، خاك، آبهاي سطحی و زیرزمینی را آلوده نکند، بندپایان و جوندگان به آن دسترسی نداشته باشند، متعفن و بدمنظره نباشد و خروجی
فاضلاب با استانداردهاي محیط زیست و ضوابط و دستورالعملهاي ارسالی وزارت بهداشت، درمان و آموزش
پزشکی مطابقت داشته و مورد تأیید معاونتهاي بهداشتی باشد.
-10 جمعآوري زباله و پسماندهاي عفونی در کیسه هاي زباله زرد رنگ با برچسب شناسائی، جمعآوري زبالههاي غیرعفونی در کیسه زبالههاي سیاه رنگ با برچسب شناسایی و جمعآوري زباله هاي نوك تیز و برنده در ظروف
ضروري است. (Safety box) سربسته غیرقابل دسترسی مجدد
11 – رعایت کامل بخشنامه هاي صادره از مرکز سلامت محیط و کار درخصوص چگونگی تفکیک، جمع آوري و
نگهداري و دفع پسماندها الزامی است.
12 – زبالهدان باید به تعداد کافی از جنس مقاوم، قابل شستشو و ضدعفونی کردن و ضد زنگ با درپوش و پدال و
کیسه زباله مناسب در مرکز بستري موجود باشد.
1 مترمربع با کف مقاوم، قابل شستشو، کاشیکاري یا سرامیک تا / 13 – وجود اتاقک تیشوئی با حداقل متراژ 5
زیرسقف، مجهز به شیرمخلوط آب گرم و سرد، تیآویز، حوضچه داراي کفشوي فاضلاب بر و با عمق 60 سانتی
متر، تهویه مجزا، قفسه مواد گندزدا و پاك کننده یا استفاده از تی شوي پرتابل با درنظر گرفتن فضاي مناسب براي
نگهداري تی شوي.
14 – رعایت ضوابط بهداشتی براي سرویسهاي بهداشتی مجزا براي پرسنل و خدمتگیرندگان به تفکیک آقا و
خانم به تعداد مناسب.
-15 تأمین وسایل سیستم اطفاء حریق مرکزي و یا حداقل یک کپسول 4 کیلوگرمی براي هر 50 متر مربع، همراه
با هشدار دهنده حریق مناسب.
-16 تأمین نور و تهویه مناسب.
-17 تشکیل پروندههاي پزشکی (معاینات دورهاي و واکسیناسیون) براي کارکنان.
-18 رعایت ضوابط بهداشتی پرسنل و داشتن کارت بهداشتی جهت پرسنلی که با مواد غذائی سروکار دارند.
-19 وجود دستورالعمل اورژانس به منظور مقابله با سوانح در شرایط اضطراري.
-20 کلیه تختخوابها سالم و رنگآمیزي شده و استاندارد باشد. (تختخوابهاي استیل نیاز به رنگآمیزي ندارند.)
-21 کلیه وسایل تخت بیمار از قبیل ملحفهها، تشک، پتو، بالش و روتختیها باید به طور مرتب و حداقل روزي
یک بار تعویض گردد به نحوي که پیوسته سالم، تمیز و بدون آلودگی باشد.
-22 کلیه پنجرههاي مشرف به کوچهها و خیابانهاي پر سر و صدا باید دو جداره باشند.
-23 میزهاي مخصوص غذا و کمدهاي کنار تخت باید سالم و رنگآمیزي شده و فاقد گوشههاي تیز باشند (میزها و
کمدهاي استیل نیاز به رنگآمیزي ندارند).
-24 اتاقها و کلیه وسایل و تجهیرات موجود در آن باید به طور روزانه نظافت گردند.
-25 از استقرار گلدانهاي خاكدار در کلیه اتاقهاي بیماران خودداري گردد.
-26 کف کلیه اتاقها و راهروها در اتاقها/بخشهاي بستري باید بطور مرتب در هر نوبت کاري نظافت و سپس با
تی آغشته به محلول مناسب ضدعفونی گردد.
-27 کلیه توالتها، دستشوییها و حمامهاي مرکز /بخش بستري باید به طور مرتب و حداقل در دو نوبت کاري و
روزانه تمیز و ضدعفونی گردد.
ماده 101 – پرسنل فنی و اداري در مرکز بستري:
الف: یک پزشک یا روانپزشک واجد شرایط بهعنوان مسؤل فنی براي هر شیفت، به ازاء هر 60 تخت.
ب: روانپزشک براي معاینات مورد لزوم و مشاورههاي روانپزشکی
تبصره 1: روانپزشک موضوع بند ب میتواند روانپزشک مسئول فنی باشد.
ج: یک پرستار به ازاء هر 30 تخت در هر شیفت
د: یک نفر کارشناس روانشناسی بالینی یا مشاوره آموزشدیده در نوبت کاري صبح تا سقف 60 تخت (درصورت
کمبود کارشناس روانشناسی با گرایش بالینی یا مشاوره در منطقه تحت پوشش معاونت بهکارگیري کارشناس روانشناسی سایر گرایشها
به شرط گذراندن دورههاي مورد تأیید وزارت بهداشت بلامانع است).
ه: حداقل 1 نفر خدمه (نظافتچی و بیماربر) در هر نوبت کاري.
و: حداقل یک نفر نگهبان در هر نوبت کاري.
ز: یک نفر مددکار اجتماعی به ازاء هر 60 تخت.
تبصره 2: رعایت آئین نامه اجرائی قانون اجازه تأسیس مطب و سایر مقررات مربوط به اشتغال کادر درمانی جهت مسئول یا مسئولین فنی
و پزشکان و سایر کادر درمانی مرکز بستري الزامی است.
ماده 102 – وجود پرسنل فنی و اداري بخش بستري به شرح ذیل:
الف: یک نفر پزشک به عنوان مسؤل فنی بخش.
تبصره: پزشکان عمومی حائز شرایط مجاز به بستري کردن بیمار در بخش میباشند.
ب: پرستار ، به ازاء هر 30 تخت در هر شیفت.
ج: یک نفر کارشناس روانشناسی حائز شرایط در نوبت کاري صبح تا سقف 60 تخت.
د : یک نفر مددکار اجتماعی به ازاء هر 60 تخت.
ماده 103 – مدت اعتبار مجوزهاي صادر شده براي پزشکان و روانپزشکان در این دستورالعمل 5 ساله میباشد
و تمدید پروانه منوط به کسب حداقل 50 امتیاز از برنامه مدون بازآموزي از برنامههاي آموزشی در زمینه اعتیاد،
روانپزشکی و عفونی (ایدز و هپاتیت) میباشد.
ماده 104 – اهم وظایف مؤسس/مؤسسان مرکز بستري:
1 – معرفی مسئول فنی براي مرکز بستري جهت تمام نوبت هاي کاري (صبح عصر شب)
تبصره: در صورت استعفاء یا پایان مدت قرارداد مسؤل فنی، مؤسس می تواند تعویض وي را با معرفی فرد واجد شرایط درخواست نماید.
2 – معرفی پرسنل شاغل در مرکز بستري به دانشگاه/دانشکده علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی براساس ضوابط این دستورالعمل.
3 – تأمین تجهیزات و ملزومات پزشکی و داروئی و غیره براساس دستورالعملهاي مربوط براي مرکز به نحوي که،
مرکز بستري بتواند به فعالیت خود طبق استانداردهاي مربوطه ادامه دهد.
4 – رعایت کلیه ضوابط، مقررات، دستورالعملها و تعرفههاي مصوب مراجع ذيصلاح قانونی.
5 – اجراي نظرات و پیشنهادهاي مسؤلین فنی مرکز بستري در امور پزشکی و فنی براساس ضوابط مربوطه.
6 – برنامهریزي و سازماندهی مناسب مرکز بستري جهت ارائه خدمات مطلوب و جلب رضایت بیماران و رعایت
منشور حقوق بیماران.
7 – نظارت بر حسن اجراي استانداردهاي مربوطه.
8 – رفع نواقص و ایرادهاي مرکز در مدتی که توسط کارشناسان مربوطه یا مسئولین فنی مربوطه اعلام می گردد.
« انطباق امور اداري و فنی مؤسسات پزشکی با موازین شرع اسلام »

9 – برنامهریزي و سازماندهی جهت اجراي قانون

-10 مسؤل مکاتبات اداري با مراجع ذيصلاح حسب مورد مؤسس و یا مسؤل فنی نوبت کاري صبح بعنوان مسؤل
فنی رابط خواهد بود.
ماده 105 – اهم وظایف مسئولین فنی مرکز بستري علاوه بر وظایف مندرج در مقررات و ضوابط عمومی فصل 2
این دستورالعمل عبارت است از:
1 – حضور فعال در ساعات تعیین شده در مرکز بستري و قبول مسئولیتهاي مربوطه.
2 – نظارت بر ارائه خدمات ارزیابی و درمانی به بیماران در فرآیند پذیرش، برنامهریزي مراقبت و ترخیص.
3 – نظارت برنحوه فعالیت سایر کارکنان درمانی مرکز بستري شامل پرستاران، روانشناسان، مددکاران و
کار – درمانگر و ابلاغ تذکرات لازم به آنان در جهت اجراي وظایف مربوطه.
-4 بررسی و تائید صلاحیت کارکنان فنی شاغل در مرکز بستري براساس اصول این دستورالعمل و ضوابط قانونی
مربوطه.
5 – تهیه و تنظیم برنامه کاري قسمتهاي مختلف مرکز بستري و نظارت بر انجام خدمات درمانی مطابق برنامه
زمانبنديشده.
6 – نظارت بر کیفیت و قابلیت استفاده و مصرف تجهیزات و ملزومات هربخش و نیز داروهاي موجود در مرکز
بستري.
7 – ارتقاء سطح کیفی خدمات درمانی مرکز بستري.
8 – نظارت بر تهیه، تنظیم و نگهداري پرونده هاي پزشکی کلیه بیماران مراجعهکننده به مرکز بستري و بررسی
ارزیابیها و مداخلات دارویی و غیردارویی مندرج در آن و تذکر کتبی به مسئولین مربوطه درصورت تخطی از
موازین علمی و فنی.
9 – نظارت بر حسن اجراي بخشنامهها و دستورالعملهاي مصوب وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی و
دانشکده/دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی.
-10 نظارت و بررسی وضعیت بیماران اورژانسی و نحوه انجام اقدامات درمانی اولیه با همکاري کادر فنی مرکز
بستري و مسئولیت تأمین تسهیلات و امکانات لازم براي انتقال به موقع بیمارانی که نیاز به خدمات اورژانسی طبی یا روانپزشکی دارند، شامل اخذ پذیرش و هماهنگی و… به مراکز دیگر.
-11 نظارت بر اخذ پذیرش از مراکز دیگر به منظور تداوم مراقبت بیمار بعد از ترخیص.
-12 رعایت و اعمال کلیه قوانین و مقررات و دستورالعملهاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و موازین
علمی و فنی، اسلامی و اخلاقی در مرکز بستري.
-13 مسئولین فنی موظفند علاوه بر انجام وظایف مربوطه، نواقص و ایرادهاي فنی را علاوه بر مؤسس به مسئول
فنی رابط (مسئول فنی صبح) اعلام کنند.
-14 مسؤلین فنی موظفند اصل رازداري را رعایت نموده و بر حسن اجراي آن در مرکز بستري نظارت نمایند.
-15 مسؤلین فنی موظفند در صورت مشاهده هر گونه عوارض ناخواسته دارویی مراتب را در فرم مربوطه درج و به 88923193 اطلاع دهند. – شماره 88890857 نمابر نموده یا از طریق شماره تلفن 4

ماده 106 – مسئول فنی موظف است نسبت به گزارش بیماریهاي واگیر و غیرواگیر که فهرست آنها توسط
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا دانشگاه/دانشکده علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی تعیین واعلام می گردد با رعایت اصل رازداري به مراجع قانونی ذیربط اقدام نماید.
ماده 107 – مسئول فنی موظف است گزارش عملکرد مرکز بستري را مطابق ضوابط و بر اساس درخواست
معاونت درمان دانشگاه/دانشکده ارسال نماید.
تبصره: در صورت ترك مرکز بستري توسط مسئول فنی و عدم انجام وظایف مندرج در این دستورالعمل بدون هماهنگی و رعایت مقررات لازم، کلیه مسئولیت هاي قانونی مرکز بستري تا زمان تکلیف مسئول فنی جدید به عهده وي خواهد بود و موضوع از طریق معاونت/درمان دانشگاه/دانشکده مربوطه به کمیته نظارت استانی/کشوري منعکس شده تا طی این مدت از صدور پروانه جدید براي وي جلوگیري شود.
-6 مرکز مشاوره بیماري هاي رفتاري مرکز فوق فعلاً بر اساس ضوابط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی زیر نظر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی، خدمات درمانی و بهداشتی، و صرفاً با مدیریت دولتی و بر اساس شرح وظایف ابلاغی راه اندازي خواهد شد.
رعایت کامل این دستورالعمل الزامی و مسوول حسن انجام آن بالاترین مقام مسئول هر دستگاه می باشد.
مصطفی محمدنجار
وزیر کشور و دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر